Seelterlound

Koarte fon Seelterlound mäd dät Buutenskeed fon do (bit 1974) tjo Meenten, foar ju Outrännenge fon Näiskäddel (1879), Elisabethfeen (1951) un Idafeen (1974).

Dät Seelterlound in dän Loundkring Kloppenbuurich

Woapen fon dät Seelterlound.

Seelterlound (Düütsk: Saterland) is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 123,62 km² un ap dän 31. Dezember 2010 13.031 Ienwoonere. Dät häd fjauer Täärpe: Roomelse, Strukelje, Seedelsbierich un Skäddel. Ju fräiske Sproake fon dät Seelterlound, dät Seelterske, is ju litste anärkoande Minnerhaidesproake fon Düütsklound.

Geografie

Geografiske Loage

Dät Seelterlound lait in dät Noudwääste fon dät Ooldenbuurger Munsterlound, in dät Trjokaant Lier, Kloppenbuurich, Ooldenbuurich. In dät Suude wäd dät Seelterlound fon dän Kustenkanoal begränsed, in dät Noude un Noudwääste slut dät an Aast-Fräislound oun, man bietiede wäd uk dät Seelterlound deertou reekend. Ju Leda is een Äi un ju Noudgränse fon dät Seelterlound, ju fljut fon dät Aaste ätter dät Wääste. In dät Wääste wäd dät Seelterlound ougränsed fon dät tou ju Meente Aastrauderfeen heerende Täärp Idafeen, wät fröier as Foankolonie ap seelter Gruunde anlaid wuuden is. Disse Foan-Täärpe lääse in dät Gebiet, wier fröier die sweer tou passierjende Foan uum dät Seelterlound tou liech. In dät Aaste wäd dät Seelterlound truch dän Elisabethfeenkanoal ousleeten, die uur ju ganse Loangte n geografisk Skeed bildet. Ju bit tou ju Burgeräntskeedenge fon 1949 (1951) tou Seelterlound heerende fröiere Foanmeente Elisabethfeen an dän Elisabethfeenkanoal heert apstuuns tou ju Meente Bäärsel.

Seelterlound wäd fon ju Seelter Äi fon dät Suude ätter dät Noude truchfleeten un deelt et in do two behärskjende Foane: Wäästfoan un Aastfoan. In dät Suuden wäd dät Seelterlound fon dät Kustenkanoal begränsed. Suudelk deerfon lait Näiskäddel, dät bit tou 1974 tou dät Seelterlound heerde. Two grattere Meere in dät Seelterlound sunt ju Hollener See appe naite fon Hollen/Roomelse un ju Maiglöckchensee wäästelk fon Skäddel.

Twosproakige Täärpnoomen

Noabermeenten

Do Noabermeenten fon Seelterlound sunt:

• Tjootern (Samtmeente Jümme)
• Bäärsel
• Ait
• Äästerweede (Samtmeente Noudhumling)
• Aastrauderfeen

Täärpe un Buurskuppe

Dät rakt fjauer Täärpe in Seelterlound:

• Roomelse
• Skäddel
• Seedelsbierich
• Strukelje

In Seelterlound rakt et do naiste Buurskuppe: Baalenje - Bäätholt - Bieuwelte - Fäärmesound - Hällene - Heeselbierich - Hollen - Hollenerfoan - Hollenbround - Klaaster (Boukeläsk) - Knülke (Skillup) - Loanghoarst - Siedlenge Muddebierich - Näiwal - Roomelse-Aast - Roomelse-Wääst mäd Hoogebierich, Häärst un Raake - Seedelsbierich-Kolonie - Skäddelerdom - Strukelje-Wääst - Uutände - Ubbehusen - Wietsound

Geskichte

Sjuch uk: Geskichte fon Seelterlound.

Seelter Äi, 1931

Dät Oolde Siegel fon Seelterlound uut sowät 1400, mäd Woapen.

Seelterlound lait ap n 15 Kilometer loang un een bit fjauer Kilometer breed Soundailound midde in do Foane. Deertruch waas et loange Tied gjucht isolierd un bit tou dät 19. Jierhunnert ien kuud me bloot mäd n Skip uur ju Seelter Äi in Seelterlound kuume. Twiske 1100 un 1400 wuud ju Tecklenbuurger Groafskup Suugel, ju dät Seelterlound fon däälich un Deele fon dän Humling uumfoatede, fon Fräisen uut dät Aast-Fräislound fon däälich besiedeld. Of deerfoar al wäkke wäästfäälske Siedeler in dät Gebiet woond hääbe, is striedich.

Fon ju Groafskup Suugel (Comitia Sygeltra) häd dät Seelterlound ("Sagelter Land") uk wäil sin Noome (sjuch ju Skizze unner).

Apgruund fon ju Isolation häd sik ju oaine Sproake fon dät Seelterlound äntwikkeld un is bewoard blieuwen. Ju Seelterfräiske Sproake is n Dialekt fon ju Fräiske Sproake, ju in uur Deele fon Aast-Fräislound siet Jierhunnerte uutstuurwen is.

Ju ooldste Uurkunde stamt uut 1319. Seelterlound hied goude Kontakte ätter dät Noude, man uk ätter dät Suude wai. In dät Jier 1400 wäd dät fon dän Groaf fon Tecklenbuurich an Munster uurdrain. Man in ju Tied wäide uk do aastfräiske Ienfloude gratter.

Seelterlound hiede in dät Middeloaler ne oaine Ferfoatenge un ne oaine Gjuchtsboarkaid. Toun Biespil is ne skriftelke Loundgjuchtsoardenge uut dät Jier 1587 bewoard blieuwen, wierfon die Uursproang düütelk aller waas. Muugelk wuud dät truch Korl dän Groote, die do Fräisen ju Legende ätter eenige Privilegien tousicherde (sjuch: Fräiske Fräiegaid). Dät Seelterlound wuude tou do symboliske Soogen Seelounde täld un hiede ne do uur fräiske Loundesmeenten äänelke bienaist demokratiske Ferwaltenge: Eenmoal in t Jier wuude die Tweelwerräid wääld, die dan Ferwaltenge un Gjuchtspreekenge latte. Deer ju Loundnoome fon do Fräisen in dät Seelterlound eerste leet ärfoulgede, waas dät Gebiet nit heerskupsfräi. Toueerst wieren do Groafen fon Tecklenbuurich do Loundesheeren, leeter dät Deelstift Munster, dan die Fürstbiskop fon Munster. Seelterlound hiede daach fiergungende Fräiegaide un waas deermäd uk unner froamde Heerskup n gjucht uunouhongich Gebiet. Do seelter Fräisen wisten hiere ounstammende Fräiegaidsgjucht gjucht loange tou bewoarjen. Uk hier died ju isolierde Loage hier Uuriges. In 1803 wuude Seelterlound mäd ju Säkularisierenge fon dät Bisdum Münster dät Härtsochdum Ooldenbuurich tousloain. Nit fuul leeter roate et unner Napoleon n kuut frantsöösk Intermezzo. In dät Jier 1934 wuude eerstmoals ne Meente Seelterlound iengjucht, wierbie ieuwenske Roomelse un Skäddel uk dät däälich tou Ait tällende Näiskäddel heerde. An n 1. Meerte 1974 äntstuud dan mäd ju kommunoale Gebietsreform ju Meente Seelterlound so as ju däälich is.

Die oolde Boanhoaf fon Skäddel, wier däälich dät Seelterfräiske Kulturhuus tou fienden is.

Do bit tou ju Gebietsreform fon 1974 tjo oainständige Meenten wieren Strukelje, Roomelse un Skäddel. Dät Koloniegebiet Seedelsbierich waas ne Buurskup fon Skäddel, man hier wäd nit moor fuul Seeltersk baald.

Bie ju Touhoopelääsenge fon do tjo Haudmeenten geen et uum ju Ferdeelenge fon do Sweerpunkte: Strukelje skuul dät Koopenskupsweerpunkt wäide, Roomelse hiede ju Real- un Haudskoule mäd Orientierengsstappe un in Skäddel bleeuw ju Meenteferwaltenge. Däälich is dät nit so as dät plaand waas, Strukelje un Skäddel hääbe aal do wichtige Institutione ouroat an Roomelse.

Ju Bielde fon do Täärpe häd sik uurloang annerd. In dät Jier 1821 wüütede toun Biespil in Skäddel n grooten Bround un fernäilde 27 Huuse, deerfon doarsten bloot 12 Huuse wier apbaud wäide. In April 1945 wuuden 17 Huuse truch Bomben fernäild, wierfon nit fuul wier ap hiere oolde Steede apbaud wuuden sunt.

Truch ju groote Ferkoppelenge un Uutsiedelenge fon Buurenhoawe uut dät Täärp wuud et muugelk, do fräi wuudene Gruundstukke tou Ferbeeterenge fon ju Infrastruktuur tou bruuken. Do uut dät Täärp uutsiedelde Buurenhoawe kreegen in do Buurskuppe näie Steeden. Do Täärpe sunt also ätter 1945 gans uurs wuuden. In do lääste Jiertjaande sunt näie Woonsteeden äntsteen.

Demografie

Ju Äntwikkelenge fon dän Noome Seelterlound.
Ätter Kramer 1994:36

Sproaken

In dät Seelterlound wäd dät Seelterfräiske fon ungefeer 2.000 Ljuude boald. Dät Seelterfräiske is dät lääste Aast-Fräiske, wät et däälich noch rakt. Ieuwenske dät Seelterfräiske wäd Hooch-Düütsk un Plat-Düütsk in ju Meente baald. In dät Seelterlound woonje uk Russen, do hiere Määmesproake noch baale konnen.

Befoulkengsäntwikkelenge

> Sjuch uk: Äntwikkelenge fon Huushollengen un Persone in dät Seelterlound

• 1949: 9.500
• 1964: 9.046
• 1970: 8.259
• 1980: 8.454
• 1990: 9.614
• 1995: 12.221
• 2007: 12.869
• 2009: 13.325
• 2010: 13.031

Politik

Meenteräid

Bie do lääste Woalen foar dän Meenteräid keem et tou do naiste Ergebnisse:

Paatäi	10. Sept. 2006			2001
CDU	70,7 %	10.334	19 Sitten	24 Sitten
SPD	12,6 %	1.847	3 Sitten	5 Sitten
UWG Seelterlound	16,7 %	2.444	4 Sitten	2 Sitten
Woalbedeeligenge	5.135 fon 9.815			–
	52,3 %			–

Sitsferdeelenge Meenteroat Seelterlound 2006

• Däälich (2010) bestoant ju Meenteräid uut 27 Sitte:

• CDU: 19 Sitte
• SPD: 3 Sitte
• UWG: 3 Sitte
• paatäiloos: 1 Sit
• Buurmeester: 1 Sit

Buurmästere siet 1999

• Buurmäster: Hubert Frye (CDU)
• 1. steedefertreedende Buurmästerske: Marianne Fugel
• 2. steedefertreedenden Buurmäster: Leonhard Rosenbaum
• 1. Meenteräid: Wilhelm Hellmann

Woapen

Blasonierenge: "Dät wiest in Rood ap n gouldenen Troonsessel ne sittende, junge Köönichsfiguur mäd Krullen un een blau Gewand mäd gouldene Apstiksel, gouldene Hoike un gouldene Skoue, in ju Linke een goulden Säpter, in ju hoochheeldene Gjuchte n gouldenen Rieksappel. An dän Troon liend is die Rieksskild, n swotten Dubbeloadeler in Gould."

Flaage fon dät Seelterlound

Dät Woapen wiest Korl dän Groote ("carolus magnus"), die do Fräisen ju Legende ätter hiere wiedloangjende Fräiegaidsgjuchte tousicherd hiede.

Flaage

Ju Flaage fon ju Meente is blau/gould (jeel)/blau mäd dät Meentewoapen in ju Midde fon dät jeele Fäild. Ju Ferhooldenge fon do blaue Raantstriepen tou do braadere jeele Middelstriepen bedrächt 1/5 : 3/5 : 1/5.

Stäädpartnerskuppe

Środa Śląska, Polen.

Kultuur

Bauwierke

Ju Baksteenkapälle fon ju fröiere Deelläitenge fon dän Johanniteroarden in Boukeläsk is uut dät 13. Jierhunnert un is ju eenige fon disse Oard. Aal do uur fräiske Kommenden fon dän Oarden sunt in ju Reformation unnergeen, un do Bauwierke fernäild wuuden. So stoalt ju dän Hl. Antonius wäide Kapälle in Klaasterbusk n kultuurhistorisk Kleenood deer. Ju is nit bloot dät ooldste katoolske Goddeshuus in ju Meente, man uk dät ooldste Bauwierk in dät ganse Seelterlound. In dät Jier 2005 wuude ju apweendich restaurierd.

Marine Seender DH038

Skäddel is dät Säntrum fon ju seelterfräiske Sproake, deer is dät Seelterfräiske Kulturhuus tou fienden in dan oolde Boanhoaf. Dät Kultuurhuus wäd benutsed as Fereensheem fon dän Seelter Buund un et rakt deer n Radiostudio fon ju Ems-Vechte-Welle foar ju Seelter Seendenge ap dän regionoale Seender. In Skäddel rakt et uk noch ju Galeriehollounderwiendmäälne fon 1870 mäd n Heimatmuseum un Woainremise. In dät Täärp sunt buutendät ferskeedene Bautoankmoale. Fääre rakt et dät Natuurtoankmoal 'Loanghoarster Iesk' un ju grootste Roukekolonie fon Düütsklound.

In Seelterlound befint sik uk die Seender DHO38 fon ju Düütske Marine. Ju Marinefunksteede is dät hoochste begungbere Bauwierk in West-Europa (man bloot foar Suldoate). Ju oachte 354,8 Meter hooge rood-wiet Maäste sunt bit tou ne Fierte fon moor as 20 Kilometer tou sjoon. Ju fuchtige Foanboudem häd bie ju Woal uum ne Steede tou waälen n wichtigen Faktor weesen. Ju Marinefunksteede bleeuw loange Tied uut militariske Gruunden n wieten Fläk ap do Koarten. Wieren do Seelter 1973 noch bliede weese, dät jo ne deer plaande Bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden, stuuns hääbe do Nood uur ju Stroalengsbelastenge.

Sport un Fräitied

Dät Fräitiedanbod in Seelterlound is gans riek. Mädnunner rakt et 27 Sport- un Skutsbuunde un tjo Karnevalbuunde in ju Meente. Et rakt 13 Sportsteeden, tjo Tennisanloagen un two Tennishallen, fjauer Sporthallen un tjo Riedhallen. Deertou kumt een Skaterboan un een Indoor- un Outdoor Kartboan, ju der in dät Täärp Roomelse ansiedeld is. Swimsport- un Boademuugelkhaide rakt et in dät Fräitiedboad fon Roomelse, as uk in ju "Hollener See". In dät Täärp Strukelje befint sik n "Paddel un Pedal"-Station as Anloopsteede foar dät Flitsepee- un Woaterwonderjen. In Seedelsbierich is ne multiple Buutensportanloage (Basketball unsofääre), as uk n Beachvolleyballfäild un ne Skaterboan.

Räägelmäitige Feranstaltengen

• Karneval mäd Uumtoach in Roomelse
• Karneval in Skäddel un Seedelsbierich
• Skutsfäste in Strukelje, Baaljene, Hollen, Skäddel un Seedelsbierich
• Kroammäärked in Roomelse
• Wienachtsmäärked in Strukelje, Roomelse, Skäddel un Seedelsbierich
• Strukeljer Diekpaatie (2. Snäiwende in September)
• Heemataiwend af Sloachtfäst fon dän Seelter Buund (ouwikseljend fon Jier tou Jier)

Kultuurelle Fereene

Kultuurelle Fereene in dät Seelterlound sunt:

• Songgruppe Seelter Sjungere
• Bäidensdonsgruppe "Tanzalarm" Skäddel
• Foulksdonsgruppe Seelter Dons- un Drachtenkoppel Skäddel
• Foulkddonsgruppe Seelterlound, Strukelje
• Skäddeler Määlnefereen
• Burgerfereen Skäddel
• Burgerfereen Strukelje
• Burgerfereen Seedelsbierich
• Speelkoppel Skäddel
• Baier- un Böllerfereen Skäddel
• Böllercomité fon 1888, Roomelse
• Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V., Wietsound

Seelter Läid

In Seelterlound kon bie ferskeedene Feranstaltengen dät Seelter Läid fon Pestoor Schulte spield wäide.

Säärke, Fräisäärke, Religionsmeenskuppe

Sjuch uk: Gloowe in Seelterlound.

Deer dät Seelterlound bit tou dät Jier 1803 politisk tou dät Läichstift Munster heerde, is et katoolsk ääntet. Do Seelterfräisen heere tou do litje koppel Fräisen, do der traditionel ju roomske Säärke heere. Unner ju Reformation wuuden do Seelterfräisen innerdoat luttersk, man ätter dän wäästfoalsken Free wuuden ju daach wier katoolsk Juunreformation). Stump wäästelk un noudelk fon Seelterlound befint sik deertruch n gjucht skäärp Konfessionsskeed tou dät lutterske Aast-Fräislound. Truch ju Uumsiedelenge ätter dän Twäide Waareldkriech un näie Ienwoonere fon Seelterlound uut Ruslound annerde sik ju konfessionelle Touhoopesättenge fon ju Befoulkenge. Däälich rakt et wier lutterske Meenten un een fräisäärkelke Meente (Baptiste) in Seelterlound. Uk ne Moskeemeente häd sik in Roomelse bilded, wierfon do Besäikere uursproangelk uut de Turkäi kuume.

Roomsk-katoolske Säärkenmeente St. Jakobus

Siet dän 27. April 2008 rakt et bloot noch een roomsk-katoolske Säärkenmeente in Seelterlound. Do fjauer juundäst oainständige Säärkenmeenten

• St. Georg, Strukelje
• St. Jakobus, Roomelse
• St. Peter und Paul, Skäddel
• St. Petrus Canisius, Seedelsbierich

wuuden fon dän Biskop fon Munster aphieuwed un tou ne näie Säärkenmeente "St. Jakobus in Seelterlound" mäd sin Sit in Roomelse touhoopefoated. Dät Rektorat St. Antonius, Boukeläsk, waas aal in 2006 aphieuwed un mäd St. Georg, Strukelje, fereend wuuden. Pestoorsäärke fon dät Seelterlound is ju St. Jakobus-Säärke in Roomelse. Tou ju roomsk-katoolske Pestooräi heere fääre do in de Kommunoalreform fon ju politiske Meente outrände Gebiete fon Aastrauderfeen un Elisabethfeen. Ju roomsk-katoolske Meente fon Seelterlound faalt as een Deel fon dät Bisdum Munster unner dän 'Biskoppelke Munster Offizial' mäd Sit in Fächt.

Evangeliske Säärkenmeenten

• Evangelisk-Lutheriske Trinitatis Säärkenmeente, Seedelsbierich (Trinitatis Säärke)

Die aastelke Deel fon Strukelje heert tou ju lutterske Kristussäärke in Elisabethfeen, die wäästelke Deel, as uk dät Täärp Roomelse, heere tou ju lutterske Säärkenmeente Idafeen, däälich Aastrauderfeen.

Fräisäärken

• Evangelisk-Fräisäärkelke Meente Seedelsbierich

Wirtskup un Infrastruktuur

Mechaniske Eedgreeuweräi in n Wäästfoan, 1982.

Eedgreeuwen

In dät Seelterlound wäd däälich noch fuul Eed greeuwen. Alleenich al in dän Wäästfoan wäide alle Jiere sowät 400.000 Kubikmeter Eed uut dän Boudem hoald.

Ferkier

Do Buundessträiten 72, 401 un 438 ferbienden Seelterlound mäd do Autoboanen. Truch Seelterlound fiert ju Iesenboansträkke Wäästersteede/Ocholt–Seedelsbierich fon dän Oamsloundske Iesenboan. Disse Sträkke wäd siet loange Tied bloot noch bruukt foar Göiderferkier, un dät rakt noch Museumsüüge.

Ap dät suudelk oungränsende Kustenkanoal wäd Binnenskipfoart twiske ju Oamse un ju Hunte bedrieuwen. An dän Kustenkanoal wäd stuuns ju sonaamde c-Port apgjucht, n Industriepark un Hoawen foar ju Region Ooldenbuurger Munsterlound.

Bedrieuwe

• HANSA - Fentilatore un Maskinenbou - Neuman GmbH Strukelje
• UNLAND GmbH Seedelsbierich - Moaket Gardinen un Stoffe
• Claassen-Maschinenbau GmbH Skäddel - Moaket Metaldeele
• Gebr. Bruns Heizungskesselbau GmbH, Skäddel
• Eedwierk Brinkmann, Skäddel
• Nikko-Metalwierk, Näiwal
• NOKA Holtferoarbaidenge-GmbH Roomelse
• Waskönig+Walter Kabel-Werk GmbH u. Co. KG Roomelse – Moaked Koabel, Roomelse
• OPTIMAS - Maschinenbau GmbH, Roomelse
• Kurre Maschinenbau, Roomelse
• Evers Maschinenbau, Roomelse
• Müller Maschinenbau, Roomelse
• Buss Eedferoarbeitenge, Roomelse
• NSB Sträitenbau, Roomelse
• Eedwierk Moorkultuur Roomelse

Bildenge

Dät Seelterlound ferföiget uur fjauer Grundskoulen in Strukelje, Roomelse, Skäddel un Seedelsbierich. Dät Skoulsäntrum Seelterlound mäd Haudskoule un Realskoule befint sik in Roomelse. Ap dän Ploats fon dät Skoulsäntrum Seelterlound befint sik dät Laurentius-Siemer-Gymnasium.

Suune un Dochtere fon Seelterlound

Sjuch uk: Lieste fon do Suune un Dochtere fon Seelterlound.

Literatuur

• Annette Heese: Das Saterland – Ein Streifzug durch die Geschichte. 1988, ISBN 3-9801728-0-5
• Hans Mahrenholtz: Schrifttum über das Saterland. 1963, ISBN B0000BL91A
• Dieter Stellmacher: Das Saterland und das Saterländische. Florian Isensee GmbH 1998, ISBN 3-89598-567-8
• J. G. Hoche: Reise durch Osnabrück und Niedermünster in das Saterland, Ostfriesland und Gröningen. Bremen 1800. Nachdruck Verlag Theodor Schuster 1978, ISBN 3-7963-0137-1
• Hanne Klöver: Spurensuche im Saterland. Ein Lesebuch zur Geschichte einer Gemeinde friesischen Ursprungs im Oldenburger Land. SKN Druck & Verlag GmbH & Co. 1998, ISBN 3-928327-32-1
• Miroslaw Piotrowski (Hg.): "Die Johanniterkapelle in Bokelesch", Isensee Verlag, Oldenburg 2007, ISBN 3-89995-213-8

Sjuch uk

Portoal:Seelterlound

• Literatuur uur Seelterlound
• Seelterfräiske Literatuur
• Noomenkunde
• Seelter Loundgjucht
• Radbod
• Guinness Rekordbouk
• Foulksdons
• Seelter Buund
• Seelter Sjungere

Ferbiendengen ätter buuten

• Meente Seelterlound.
• Webloch mäd Näis un Doaten fon Seelterlound.
• Vom Strouts Wai bis zum Ockethun (NZW)
• Dr. Botkes Bielden fon Seelterlound uut 1931 un uur oolde Bielden.
• Oolde Bielden fon Skäddel uut dät Archiv fon Theo Deddens
• Moor oolde Bielden uut Seelterlound uut 'Lound un Noomen' fon Pyt Kramer
• Oolde Bielden uut Seelterlound uut 'Saterland in alten Ansichten' fon Annette Heese (PDF-Dotäie)
• Skäddeler Määlne "Hanekamps Windmühle
• "Seelter Foonkieker"
• You Tube Fideo uur Seelterlound
• You Tube Fideo Moorerlebnisroute
• Urkunde fon dät Guinness-Bouk

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:

Commons: Saterland – Bielden, Videos un Audiodoatäie