Skäddel

Skäddel
Statistieke
Ienwoonertaal	2.442 (2006)
Fläche	35,00 km²
Befoulkengstichte	70 km²
Politik
Lound	Düütsklound
Buundeslound	Läichsaksen
Loundkring	Kloppenbuurich Meente Seelterlound
Uur
Postleittaal	26683
Tiedzone	UTC +1
*Suumertied	UTC +2
Koordinoaten	53° 4′ 0″ N, 7° 42′ 0″ A
Websiede	www.scharrel.de

Noomenskild Skäddel

Skäddel af Schäddel (Düütsk Scharrel of Saterland-Scharrel) is n Täärp in dät Seelterlound mäd 2442 Ienwoonere (2006). Skäddel waas fröier dät maast suudelke Täärp fon Seelterlound. Me skrift dät uk Schäddel, man ju Uutsproake äntspräkt moor Skäddel.

Tou Skäddel heere do Buurskuppe Bäätholt, Heeselbierich, Näiwal, Loanghoarst, Knülke un Skäddelerdom.

Etymologie

Tou dän Noome Skäddel is tou ferglieken dät alleweegense foarkuumende Scharrel, Scharlo mäd Gruundwoud (twäide Lid) la, Hoochdüütsk Loh ' Woold af eepene Steede deeroun', wät in fuul Noomen apträt. As Bestimmengswoud is tou ferglieken dät Ooldhoochdüütske scar 'Plouchscheede', Iesloundsk sker 'Klippe'. Dät kon waiwiese ap ne staile Kaante so as bie Skäddel dät uur 6 m. hooge Halkoouger. Also 'Woold mäd staile Kaante'.

Geskichte

Bie ju Gebietsreform fon 1974 wuuden Skäddel un Seedelsbierich mäd do Meenten Roomelse un Strukelje tou ju Meente Seelterlound touhoopefoatet.

Skoulen

Ju Skäddeler Skoule in 1919

Katoolske Skoule

• Uut 1613 is deer n Dokument, dät die Pestoor do Bäidene Unnnergjucht rakt.
• Siet dän 1. Nov. 1657 wieren deer 2 Jesuiten in't Seelterlound un deer wuuden two Skoulen iengjucht, een in Roomelse un een in Skäddel.
• Ju eerste Skoule wuud 1658 baud, die eerste Koaster waas Hermann Kiep.
• Deer wäd begjucht, dät deer in een Jierhunnert bloot Koastere mäd dän Noome Janssen wieren, dät waas fielicht in dät 18. Jierhunnert.
• 1812 wuud deer ne näie Skoule baud, ju häd 792 Taler kosted.
• In dät Jier 1855 wieren deer 157 Sköilere bie Koaster Bergemeister in dän Unnergjucht.
• Koaster Bergemeister waas uur 50 Jiere an ju Skäddeler Skoule, fon 1827 bit 1878.
• 1881 keem deer ne twäide Klasse bie.
• 1906 wuud ne näie Skoule mäd 2 Klassen baud, 1936 wuud ju Skoule ap 4 Klassen fergratterd.
• 1909 waas deer n Koaster Schrand.
• Fon 1940 bit 1950 waas ju Skoule sleeten.
• 1969 koomen do Bäidene fon Bäätholt un fon ju evangeelske Skoule deerbie.
• 1973 wuud ju Skoule ne Gruundskoule.
• 1996 un 2002 wuud ju Skoule wier fergratterd un deer wieren 156 Bäidene in 1996.
• Ju Skoule häd in 2001 8 Klassen un 140 Sköilere.

Hier do Noomen fon n poor fröiere Koastere ätter do 1950er Jiere:

• Maria Kronisch
• Koaster Kuhlmann
• Alois Hoheisel
• Christel Hasler
• Hedwig Schmidt (techn. Koasterske)
• August Ahrens (Laiter)
• Hermann Loots (Laiter)
• Elisabeth Glende (Laiterske)

Ju Gruundskoule stoant der däälich noch un häd siet 2008 dän Noome "Litje Skoule Skäddel". Ju Laiterin is Rektorin Christa Jelinek (2011).

Evangeelske Skoule

Siet 1945 wieren deer uk two evangeelske Klassen mäd 75 Bäidene. 1960 waas deer noch een Klasse. Ju evangeelske Skoule wuud ap n 1.8.1969 sleeten.

Do Koastere an ju evangeelske Skoule wieren:

Laitenge:

• 1948 - 1960: Gustav Bielefeld
• 1960 - 1965: Manfred Worth
• 1965 - 1969: Diedrich Orth

2. Koaster:

• 1951: Theodor Haas
• 1954: Johann Mennenga
• 1958: Ursula Krichler
• 1960: Dieter Schiwinski

Geografie

Gans fröier waas Skäddel dät maast suudelke Täärp fon Seelterlound, däälich is dät Seedelsbierich. Noudelk fon Skäddel lait Roomelse.

Loundskup

Truch Skäddel fljut ju Seelter Äi. Bie Skäddel lääse die Maiglöckchenwoold un die Maiglöckchensee. Die Seelter-Äi-Paad lapt truch Skäddel.

Ju Skäddeler Säärke

Säärke St. Peter un Paul

Wiendmäälne in ju Määlnesträite.

Säärke

Ju katoolske Säärke 'St. Peter un Paul' wuud fon 1858-1860 truch dän Säärkebaumeester Bernhard Hensen uut Suugel baud.

Kultuur

Seelterfräisk

In Skäddel stoant dät Seelterfräiske Kulturhuus, dät Fereensbauwierk fon dän Seelter Buund, dät is die oolde Boanhoaf. Deer is uk n Radiostudio, wier Fräiwilligere dät seelter Program 'Middeeges' foar Ems-Vechte-Welle seende. Et rakt deer uk n Biblioteek mäd Bouke in ju seelterfräiske Sproake.

Bauwierke

• Ju katoolske Säärke 'St. Peter un Paul'.
• Die oolde Boanhoaf, däälich dät Seelterfräiske Kulturhuus fon dän Seelter Buund un Station fon ju Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound MAS.
• Wiendmäälne in ju Määlnesträite.

Wiendmäälne un Määlnemuseum

• Ap Läiwerkekomp hieden do Skäddeler un Roomelster fröier ne Määlne mädnunner.
• Fluks noudaastelk fon Skäddel häd ne Määlne steen ap dän Määlnbält buppe dät Loundstuk Määlnäkker.
• Ju Skäddeler Määlne "Hanekamps Wiedmäälne" mäd n Heimatmuseum un Woainremise is ne Galeriehollounder-Wiendmäälne fon 1870 un stoant däälich ap de Tonge in ju Määlnesträite. Oainer is siet 1980 ju Meente Seelterlound. Ju wuud 1985 renoviert un is noch ful betriebsbereit. Ju ganse Holtkonstruktion is siet dät Jiehr 1870 noch uunferannert. In t Innern fon ju Määlne sunt masse oolde loundwirtskuppelke Reewen uutstoalt. Geläägentlik sunt hier uk Uuustaalenge mäd Bielden fon einheimische Künstler tou sjoon. In ju Määlne kon siet n poor Jiere uk hilked wäide. Ju Määlne kon alle two Wieken suundais besichtiged wäide. Dät wäid organisierd fon dän Skäddeler Määlnefereen.

Kultuurelle Fereene

• Seelter Buund
• Seelter Dons- un Drachtenkoppel
• Bäidensdonsgruppe "Tanzalarm"
• Skäddeler Määlnefereen
• Spälkoppel Skäddel
• Baier- un Böllerfereen Skäddel

Sport

• Turnhalle un deer is n Skutsfereen "Hubertus".
• Sportverein Scharrel von 1923 e.V.

Skäddel mäd Säärke, oolde Boanhof un Määlne, 1992

Unnerskeedenge

Skäddel is "Gouldtärp 2011" fon dän Loundkring Kloppenbuurich

Bedrieuwe

• Gebr. Bruns Heizungskesselbau GmbH
• Nikko-Wierk, Näiwal
• Claassen-Maschinenbau GmbH Skäddel - Moaket Metaldeele
• Eedwierk Brinkmann, Skäddel

Gebooren in ju Meente Skäddel

• Theo Deddens
• Theo Griep, Loanghorst
• Wilhelm Awick (litje Wüllm)
• Wilhelm Awick-Meyer, Bäätholt
• Hermann Tellmann, Fäärmesound
• Hermann Knelangen, Seedelsbierich
• Heinrich Kröger
• Adelheid Pörschke

• 

  Wilhelm Awick (litje Wülm)

• 

  Theo Griep, 1958

• 

  Theo Deddens

Buurmästere fon Skäddel bit tou 1974

• 1946 - 1961 Wilhelm Awick-Meyer
• 1961 - 1968 Hermann Tellmann
• 1968 - 1972 Hermann Knelangen
• 1972 - 1974 Heinrich Kröger

Ferbiendenge ätter buuten

• Skäddel is "Gouldtärp 2011" fon dän Loundkring Kloppenbuurich hier un hier
• Websiede fon dän Burgerfereen
• Oolde Bielden fon Skäddel uut dät Archiv fon Theo Deddens
• Scharrel - Zahlen, Daten und Fakten
• Skäddeler Määlne "Hanekamps Windmühle
• Bielde: Besäik fon Christian Wulff in Skäddel (NWZ 25.6.2010)
• Websiede Litje Skoule Skäddel

Wällen

• Franz Dwertmann: Das grosse Sterben der kleinen Schulen, Vechtaer Druckerei und Verlag, 1984, ISBN 3-88441-025-3
• Franz Strotmann, Kleine Schulchronik des Saterlandes, Sept. 1983

Ferwiesengen

 Wikisource: Dät oolde Tärp Schäddel – Wällensammelenge

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: