Iersen

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)
SIMS Massenspektrum fon do Isotope
Oainskuppe
Algemeen
Noome, Symbol, Oardnengstaal Iersen, Fe, 26
Serie Uurgongsmetalle
Gruppe, Periode, Blok 8, 4, d
Uutsjoon metallisk glansjend mäd
n griesken Faawetoon
Massenandeel an ju Äidhülle 4,7 %
Atomar
Atommasse 55,845 u
Atomradius (bereekend) 140 (156) pm
Kovalenten Radius 125 pm
Van-der-Waals-Radius  ? pm
Elektronekonfiguration [Ar] 3d64s2
Elektrone pro Energieniveau 2, 8, 14, 2
Uuttreedoarbaid 4,31 − 4,5 eV
1. Ionisierungsenergie 762,5 kJ/mol
2. Ionisierungsenergie 1561,9 kJ/mol
3. Ionisierungsenergie 2957 kJ/mol
4. Ionisierungsenergie 5290 kJ/mol
Physikalisk
Aggregoattoustand fääst
Kristallstruktuur kubisk ruumzentrierd
Tichte 7,874 g/cm3
Mohshädde 4,0
Magnetismus ferromagnetisk
Smiltpunkt 1808 K (1535 °C)
Sjoodepunkt 3023 K (2750 °C)
Molar Volumen 7,09 · 10−6 m3/mol
Ferdampengswaarmte 349,6 kJ/mol
Smiltwaarmte 13,8 kJ/mol
Dampdruk 7,05 Pa bei 1808 K
Skalgauegaid ~5900 (long.), ~3200 (trans.)
m/s bei 293,15 K
Spezifiske Waarmtekapazität 452 J/(kg · K)
Elektriske Laitfäiegaid 9,93 · 106 S/m
Waarmtelaitfäiegaid 80,2 W/(m · K)
Chemisk
Oxidationstoustande 2, 3, 4, 6
Oxide (Basizität) (amphoter)
Normoalpotentioal −0,447 V (Fe2+ + 2e → Fe)
Elektronegativität 1,83 (Pauling-Skala)
Isotope
Isotop NH t1/2 ZM ZE MeV ZP
52Fe

{syn.}

8,275 h ε 2,372 52Mn
53Fe

{syn.}

8,51 min ε 3,743 53Mn
54Fe

5,8 %

Stabil
55Fe

{syn.}

2,73 a ε 0,231 55Mn
56Fe

91,72 %

Stabil
57Fe

2,2 %

Stabil
58Fe

0,28 %

Stabil
59Fe

{syn.}

44,503 d β 1,565 59Co
60Fe

{syn.}

1,5 · 106 a β 3,978 60Co
NMR-Oainskuppe
  Spin γ in
rad·T−1·s−1
E fL bei
B = 4,7 T
in MHz
57Fe 1/2 8,643 · 106 3,37 · 10−5 6,46
Sicherhaidswaiwiesengen
Gefoarstofkänteekenge
(Pulver)
R- und S-Sätze R:
  1. REDIRECT Foarloage:R-Satse (Pulver)[1]
S:
  1. REDIRECT Foarloage:S-Satse (Pulver)[1]
Sowied muugelk un gebruukelk, wäide SI-Eenhaide ferwoand.
Wan nit uurs fermäärkt, jäilde do anroate Doaten bie Standoardbedingengen.


Iersen (dt. Eisen) is n chemisk Element mäd Symbol Fe (la. Ferrum) un Atomnummer 26. Dät is n gries Uurgongsmetal.

Fon dät Foulk wäd dän Uutdruk Iersen oafte bruukt foar Materioal dät eegentelk Stäil hat; moor Angoawen uur dät Moakjen, ju Beoarbaidenge un ju Anweendenge deerfon kon me fiende unner Stäil.

Äntdäkkenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Uut Uutgreeuwengen stoalt sik hääruut, dät uum 4000 f. Chr. al Iersen bruukt wuude in Sumer un dät oolde Ägypten foar Speerspitsen un Ornamente. Maastens koom dät Iersen deerfoar fon iensloaine Meteorite (dät sonaamde Meteoriersen). In do Jierhunnerte deerätter wuud dät Gebruuk fon Iersen fersprat ätter Mesopotamien, Anatolien, dät Middel-Aaste un uur Gebiete. Ätter dät me uutfoont, wo me Iersen uut sien Arste winne kon un ätters smiedje, noom ju Anweendenge n grooten Apswung.

Twiske dät 12. Jh. f.Chr. un dät 10. Jh. f.Chr. noom Iersen ju Steede fon Bronze ien bie ju Produktion fon Reewen un Waffen. Dissen Uurgong fon Bronze ätter Iersen, die der ju Iersentied ienlatte, wuud nit juust feruurseeked truch beetere Oainskuppe fon Iersen, man eer truch dät knapper wäiden fon Tin, n Haudbestanddeel van Bronze. In dät Middel-Aaste äntdäkte me, dät ju Qualität ferbeeterd wäide kon truch dät räie Iersenarst te bäiten in n Bääd fon Holtkoole. In China wuud dät Prinzip fon dän Hoochougend ärtoacht un kuud ju Qualität fon dät Iersen fääre ferbeeterd wäide.

Dät Woud Iersen äntstamt mäd Metathese dät ooldgermaniske îsarn, wät an sik muugelk wier koom fon dät Etruskiske aisar "Godde". Die Latienske Noome hat ferrum, wierfon dät Symbol Fe oulat is..

Anweendengen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fon aal bekoande Metalle wäd Iersen ap maaste bruukt, apstuuns foarallen in Gestalt fon Stäil. Deeruum dät dät billich is un strääwich, wäd dät anwoand foar toun Biespil Autos, Skiepe un foar dän Bau fon groote Konstruktione.

Uur Anweendengen fon Iersen sunt:

Määrkwöidige Oainskuppe[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Iersen is juust as Nikkel un Kobalt n ferromagnetisk Metal. Die Atomkääden fon ju maast foarkuumende Iersen-Isotope 56Fe häd ju hoochste Biendengsenergie fon aal Elemente, wiertruch Iersen dät sweerste Element is, wät exotherm moaked wäide kon truch Käädenfusion un dät lichtste Element wät sunner Energie-Ferljus moaked wäide kon truch Käädenkleeuwenge.

Uutsjoon[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ju Äidkoarste bestoant foar sowät 5% uut Iersen, maast foarkuumend as dät Mineroal Hematit; Iersentrioxide (Fe2O3). Skeen Iersen wäd deeruut isolierd truch dät Arst tou reduzierjen mäd Koolestof. In bolde aal Deele fon de Waareld sunt Iersenmine tou fienden. Do grootste Wingebiete lääse in China, Brasilien, Australien, Ruslound un Indien, mädnunner goud foar sowät 70% fon ju Waareldproduktion.

Besunnere Benaamengen fon Iersenferbiendengen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ferbiendengen mäd Fe2+ wäide beteekend mäd ferro- of Fe(II); Fe3+ mäd ferri- of Fe(III) un Fe4+ mäd ferryl- of Fe(IV), aal ätter dän Oxidationstoustand. Toun Biespil Ferrocyanide un Ferricyanide (do bee Toustande fon Hexacyanoferraat)

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:

  1. 1,0 1,1 Sicherheitsdatenblatt(Carl Roth) Dies gilt nur für Pulver, kompaktes Eisen ist ohne Gefahrensymbole/R-/S-Sätze