Stikstof

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)
SIMS Spektrum fon do Isotope
Oainskuppe
Algemeen
Noome, Symbol, Oardnengstaal Stikstof, N, 7
Serie Nitmetal
Gruppe, Periode, Blok 15, 2, p
Uutsjoon Faaweloos Gas
Massenandeel an ju Äidhülle 0,03 %
Atomar
Atommasse 14,0067 u
Atomradius (bereekend) 65 (56) pm
Kovalenten Radius 75 pm
Van-der-Waals-Radius 155 pm
Elektronekonfiguration [He]2s22p3
Elektrone pro Energieniveau 2, 5
1. Ionisierungsenergie 1402 kJ/mol
2. Ionisierungsenergie 2856 kJ/mol
3. Ionisierungsenergie 4578 kJ/mol
4. Ionisierungsenergie 7475 kJ/mol
5. Ionisierungsenergie 9445 kJ/mol
Physikalisk
Aggregoattoustand gasfoarmich
Modifikationen 1
Kristallstruktuur hexagonoal
Tichte 1,2506 kg · m−3
Mohshädde neen (Gas)
Magnetismus diamagnetisk
Smiltpunkt 63,14 K (−210,01 °C)
Sjoodepunkt 77,35 K (−195,80 °C)
Molar Volumen 22,42 · 10−3 m3/mol
Ferdampengswaarmte 5,5856 kJ/mol
Smiltwaarmte 0,7208 kJ/mol
Skalgauegaid 334 m/s bei 298,15 K
Spezifiske Waarmtekapazität 1040 J/(kg · K) bei 298 K
Elektriske Laitfäiegaid 0 S/m
Waarmtelaitfäiegaid 0,02598 W/(m · K)
Chemisk
Oxidationstoustande −3, 1, 2, 3, 4, 5
Oxide (Basizität) N2O, NO, N2O3, NO2, N2O5 (stäärk suur)
Normoalpotentioal
Elektronegativität 3,04 (Pauling-Skala)
Isotope
Isotop NH t1/2 ZM ZE MeV ZP
13N

{syn.}

9,965 min ε 2,220 13C
14N

99,634 %

Stabil
15N

0,366 %

Stabil
16N

{syn.}

7,13 s β 10,419 16O
NMR-Oainskuppe
  Spin γ in
rad·T−1·s−1
E fL bei
B = 4,7 T
in MHz
14N 1 1,934 1,01 ·10 −3 7,224 (2,348 T)
15N 1/2 −2,712 3,85 · 10 −6 10,133 (2,348 T)
Sicherhaidswaiwiesengen
Gefoarstofkänteekenge
keine Gefahrensymbole
R- und S-Sätze R:
  1. REDIRECT Foarloage:R-Satse
S:
  1. REDIRECT Foarloage:S-Satse[1]
Sowied muugelk un gebruukelk, wäide SI-Eenhaide ferwoand.
Wan nit uurs fermäärkt, jäilde do anroate Doaten bie Standoardbedingengen.

Stikstof (lat. Nitrogenium, dt. Stickstoff) is n chemisk Element mäd Symbol N un Atomnummer 7. Stikstof is n Nit-Metal uut ju Stikstofgruppe (Gruppe Va). Loose Atome fon dit Element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik fluks mäd uur Stikstofatome. Hierbie wäd maasttied Distikstof bilged (N2 of molekulare Stikstof), wät ju gewöönelke Ärschienengsfoarm fon Stikstof is. Ap Ruumtemperatuur befint N2 sik in Gasfoarm. (Sjuch uk bi molekulare Stikstof).

Loose Atome Stikstof wäide uk in statu nascendi naamd.

Äntdäkkenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ferbiendengen fon Stikstof as Salpäiter wieren al in dät Oaler bekoand. Do Alchemiste kaanden Salpäitersüüre unner dän Noome aqua fortis, kräftich Woater. Ju Miskenge fon Salpetersüüre un Soaltsüüre waas bekoand unner dän Noome aqua regia, Köönichswoater, deeruum dät dät instande waas sogoar Gould aptoulöösen. Ju Äntdäkkenge fon dät Element an sik gungt tourääch ap Daniel Rutherford in 1772. Hie naamde dät noxious air, schoadelke Luft, deeruum dät ju Flamme deeroun ärläsket. Uk die seelter Noome Stikstof wiest deerap wai, dät n Fersäiksdiert fersmuurt, wan dät in puuren Stikstof stoald wäd. Uum jusälge Tied studierden uk Carl Wilhelm Scheele, Henry Cavendish un Joseph Priestley Stikstof unner Benaamengen as ferbaadende Luft un dephlogistisierde Luft.

Die Latienske Noome foar Stikstof is nitrogenium, do Griechen naamden dät nitron un dät Ägyptiske Woud is ntr, wat God betjut.

Anweendengen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ju Anweendenge fon Stikstofferbiendingen is biesunners groot. Ammoniumferbiendengen un Nitroate sunt wichtige Kunstmjuksstoffe. Ammoniumnitroat an sik is ieuwenske n Kunstmjuksstof touhoope mäd n Koolewoaterstof as Dieselkrafstof of Kerosine as Koolestofwälle n fuul benutseden, billigen Sprängstof. Nitroate sunt uk Bestanddeel fon Schjootpulwer un Nitroglycerine, wät äntstoant uut ju Reaktion twiske Glyzerin un nitriersüüre (Salpäitersüüre plus Swieuwelsüüre), is n bekoanden Sprängstof. Zyanide wäide ferwoand in dän Bierichbau foar dät uutlooien fon Gould. Ammoniakwoater is bekoand as Hämmelmiddel. Ammoniak is die Gruundsleek foar ju Produktion fon Salpäitersüüre. Anilin, ne organiske Ferbiendenge mäd ne -NH2 Gruppe, is Gruundsleek foar ju Chemie fon fuul Faawestoffe. Stikstofoxyd NO spielt ne groote Rulle as Neurotransmitter, dät is tou tällen bie dät Fäärereeken fon Signoale fon ju eene Närwenzelle ätter ju uur. Buutendät wäd flüssigen Stikstof uk ferwoand uum besunners läige Temperatuure tou kriegen.

Stikstof in ju Biologie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Stikstof is n röäkloos un n faaweloos Gas, wät 78% fon ju Äidatmosphäre uutmoaket. Dät Gas bestoant uut two-atomige Moleküle N2 mäd ne tjoofooldige Biendenge, ju dät Molekül ne groote Stabilität rakt. Stikstof-Stikstof Biendengen un Stikstof-Koolestof Biendengen do Kätten bildje, kuume algemeen foar un sunt n wichtich Paat fon ju Organiske Chemie, man uk fon ju Biochemie. Stikstof is n weesentelk Element foar dät Lieuwend ap ju Äide. Aal Oaiwiete änthoolde Stikstof, deeruum dät do uut Aminsüüren bestounde. Uk Nukleinsüüren as DNA un RNA änthoolde Stikstof. Ju Biendenge fon Stikstof uut de Luft kon fon wäkke Organismen toustande broacht wäide, nämmelk do stikstofbiendende Bakterien. Flinnerkeblöitlere, as Soja un Boone lieuwje in Symbiose mäd do Organismen, do der in do Wuttelknollen ap do Plontewuttele sitte. Do maaste Plonten mouten oawers die noodweendige Stikstof uut de Gruunde apnieme, die deer truch Mjuksjen oane kuume skäl. Moonige Plonten sunt uk inne Loage, Stikstof uut ju Luft tou hoaljen. Sukke Plonten wäide mongs ap n Fäild säided un leeter, wan dät groote Plonten sunt, unnerplöiged. So kon me sunner Kunstmjuks Stikstof in dän Boudem brange un die Boudem wäd foar Nutsplonten beeter. Tou beoachtjen is deerbie, dät n Boudem, die n poor Jiere wäst laid, sik beeter ärhoald un me skäl uk an dät Wit fon't Minimum toanke. Die Stikstofkringloop is n wichtich Paat fon ju Biologie.

References[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

  1. Stoffdatenblatt Stickstoff (verdichtet)