Dänemark

Kongeriget Danmark Köönichriek Dänemark Woalspruch: Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke Nationoalhymne: - Kong Christian stod ved højen mast - Der er et yndigt land Amtssproake Deensk Haudstääd Kopenhagen Stoatsfoarm parlamentariske Monarchie Flakte % Woater {{{Flakte}}} km² 1,6% Ienwoonere 5.397.640 Munte Krone (DKK) Tiedzone UTC +1 Fierdai 5. Juni Loundkode DNK Auto-Känteeken DK Internet TLD .dk Telefonfoarwoal ++45

Dänemark is n skandinavisk Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Kopenhagen (København) un ju Köönigin fon ju konstitutionelle Monarchie is siet 1972 Margrete II.

Geskichte

Dät Foulk do Dänen skällen in dät 6. Jierhunnert uut Schonen wai ätter Jütland un ap ju wäästelke Aastseeailounde, wier ju uur germaniske Stämme fertroangen hääbe, keemen weese. In dät 10. Jierhunnert fereeniget Gorm die Oolde († 950) n poor litje Köönichrieke unner sien Heerskup. Sien Suun Harald Blautusk noom uum 960 dän kristelke Gloowe an. Bit 1035, as Knut die Gruute stoorf, geloang do deenske Köönige ju Ärooberenge fon wiede Deele fon do britiske Ailounde, Norwegen un Suudjutlound. Bit tou fääre in dät 11. Jierhunnert wuuden u. a. ju Dänen, Sweden und Norweger as Wikinger beteekend, do in gans Europa Kolonien gruunded hääbe un Honnel dreeuwen, man uk fuul Lounde un Loundstrieke plunnerden un Kriege fierden. Ätter ne kuute Fase fon Swäkte begon mäd Waldemar I. n näien Apstiech. Groote Deele fon do suudelke Küstenregione fällen an Dänemark, 1219 sogoar Estlound. Die Besit fon do Gebiete häd nit loange duurd, as do Düütske Dänemark in 1227 bie Bornhöved deelhäuen, Estlound in 1346 an do Düütske Gebiete ferkooped wuude un Dänemark 1370 ju Foarheerskup fon ju Hansa in ju Aastsee anärkanne moaste. Do deenske Härskere gjuchteden hieren Blik bloot ätter dät Noude: 1397 wuuden Dänemark, Norwegen, Ieslound, Sweden un Finlound in ju Kalmarer Union fereend, ju unner deenske Foarheerskup stuud. Die Ferbuund existierde, bit 1523 Sweden sin Uunouhongegaid wieruume hääbe wüül.

Bit in dät 17. Jierhunnert bleeuwen do Uutnunnersättengen mäd Sweden bestimmend, deer do bee Köönichrieke uum ju Buppeheerskup in Skandinavien um dän baltisken Ruum kampeden. Schonen, Blekinge un Hallound (Deele fon dät Sweden fon däälich) wieren dät eegentelke Häärkumstgebiet fon do Dänen un fällen eerste in 1658 an Sweden. Dät gäistelke Lieuwend fon ju Tied waas fon ju Reformation bestimd wuuden, ju in 1536 fon Christian III. ienfierd wuude. Frederick III. ärsätte in 1660/1661 dät bestoundende Woalköönichdum truch ne Äärwmonarchie. Do Reformminister Johann Hartwig Ernst von Bernstorff, Johann Friedrich Struensee un Andreas Peter von Bernstorff modernisierden dät Lound twiske 1751 un 1797 in dän Sin fon ju Apkloorenge, wierbie foar allen Dingen ju Buurebefräienge fon 1788 wichtich waas. Unner ju napoleoniske Tied blift Dänemark bit tou dän twäide Seeslacht fon Kopenhagen näitroal, kooperierde deerätter mäd Frankriek un moaste ätter dän Deelgong fon Frankriek al in dän Free fon Kiel 1814 Hälgelound an Grootbritannien un Norwegen an Sweden outreede. Do Färöer-Ailounde, Ieslound (bit 1944), Gräinlound un Deensk-Westindien (bit 1917) ferbleeuwen oawers bie Dänemark.

Geografie

Dänemark uut dät Al wai

Dänemark wäd begränsed fon:

• Dät Skagerrak, in et Noude
• Dät Kattegat un Sweden, in et Aaste
• Ju Aastsee un Düütsklound, in et Suude
• Ju Noudsee, in et Wääste

Ju grootste Äi is die Gudenåen mäd 158 km. Die hoochste Punkt is die Møllehøj-Bierich in de Naite fon Skanderborg mäd 170,86 meter. Ju Kuste fon dät goanse Lound is sowät 7314 km loang.

Grootste Stääde in Dänemark

Ju Haudstääd fon Dänemark is Kopenhagen (Deenisk: København).

Kopenhagen	502.204 Ienwoonere	(un 1.086.762 Ienwoonere mäd aal Täärpe touhoupe)
Aarhus	228.547 Ienwoonere
Odense	186.595 Ienwoonere
Aalborg	160.000 Ienwoonere
Esbjerg	82.312 Ienwoonere
Randers	55.897 Ienwoonere
Kolding	54.526 Ienwoonere
Vejle	49.782 Ienwoonere
Horsens	49.457 Ienwoonere
Roskilde	43.753 Ienwoonere

Lieste mäd Distrikte (1. Janoar 2007)

Distrikt	Haudstääd	Grootste Stääd	Ienwoonere	Gebiet km²	Ienwooner-Tichtegaid (per km²)
Hovedstaden	Hillerød	Kopenhagen	1,636,749	2,561	639.1
Midtjylland	Viborg	Århus	1,227,428	13,142	93.4
Nordjylland	Aalborg	Aalborg	576,972	7,927	72.8
Sjælland	Sorø	Roskilde	816,118	7,273	112.2
Syddanmark	Vejle	Odense	1,189,817	12,191	97.6
Dänemark	Kopenhagen	Kopenhagen	5,447,084	43,094	126.4

Wirtskaft

In ju Fräie-Määrked-Wirtskaft fon Dänemark rakt et fuul Loundwirtskaft, litje Bedrieuwe, n gouden Lieuwendstandard un n stuuren Wikselkuurs, uunouhongich fon dän Hondel mäd uur Lounde. Dänemark eksportiert Ieten un Energie. Dänemark häd neen Skeelde bie uur Lounde.

Ju Munte fon Dänemark is ju Deenske Krone (Deensk: Danske krone), ju koppeld is mäd ju Euro ätter dät ERMII. Ju Munte is juust gliek mäd 7.45 Krone foar een Euro.

In Dänemark is dät Stjuurjäild foar Produkte 25% (uk foar Bouke un Ieten). Dän Stjuur foar dän Gehalt is ap minste 39.6% foar Woaksene.

Gruute Bedrieuwe in Dänemark sunt: A. P. Moller-Maersk Gruppe (Maersk - Internationoal Transport), Lego (Schitterbusse), Bang & Olufsen (hi-fi Apparoaten), Carlsberg (Bier), Vestas (Wiendmäälnen), Lundbeck un Novo Nordisk.

Touhoopeoarbaid

Dänemark is Meeglid in ju NATO (1949), ju Europäiske Union (1973) un do Fereende Natione (1945).

Kultuur

Die maast bekoande Skrieuwer uut ju deenske literatuur Geskichte is Hans Christian Andersen. Filme in ju deenske Sproake rakt et fuul foar so n litje Sproakgebiet, in 2005 toun Biespil sunt 41 Filme ap Deensk moaked wuuden . Musik in ju oaine Sproake is uk gans beljoowed, toun Biespil do deenske Rappere Nik & Jay is bie dät Joungfoulk gjucht populär.

Ferbiendengen ätter buuten

• Offiziel Portoal fon Dänemark