Deenemäärk

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)
Kongeriget Danmark
Köönichriek Deenemäärk
Flaage fon Denemark Woapen fon Denemark
Woalspruch: Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke
Nationoalhymne: - Kong Christian stod ved højen mast
- Der er et yndigt land
Steede fon Denemark
Amtssproake Deensk
Haudstääd Kopenhagen
Stoatsfoarm parlamentariske Monarchie
Flakte
% Woater
{{{Flakte}}} km²
1,6%
Ienwoonere 5.397.640
Munte Krone (DKK)
Tiedzone UTC +1
Fierdai 5. Juni
Loundkode DNK
Auto-Känteeken DK
Internet TLD .dk
Telefonfoarwoal ++45

Deenemäärk is n skandinavisk Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Kopenhagen (København) un ju Köönigin fon ju konstitutionelle Monarchie is siet 1972 Margrete II.

Geskichte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Dät Foulk do Dänen skällen in dät 6. Jierhunnert uut Schonen wai ätter Jütland un ap ju wäästelke Aastseeailounde, wier ju uur germaniske Stämme fertroangen hääbe, keemen weese. In dät 10. Jierhunnert fereeniget Gorm die Oolde († 950) n poor litje Köönichrieke unner sien Heerskup. Sien Suun Harald Blautusk noom uum 960 dän kristelke Gloowe an. Bit 1035, as Knut die Gruute stoorf, geloang do deenske Köönige ju Ärooberenge fon wiede Deele fon do britiske Ailounde, Norwegen un Suudjutlound. Bit tou fääre in dät 11. Jierhunnert wuuden u. a. ju Dänen, Sweden und Norweger as Wikinger beteekend, do in gans Europa Kolonien gruunded hääbe un Honnel dreeuwen, man uk fuul Lounde un Loundstrieke plunnerden un Kriege fierden. Ätter ne kuute Fase fon Swäkte begon mäd Waldemar I. n näien Apstiech. Groote Deele fon do suudelke Küstenregione fällen an Deenemäärk, 1219 sogoar Estlound. Die Besit fon do Gebiete häd nit loange duurd, as do Düütske Deenemäärk in 1227 bie Bornhöved deelhäuen, Estlound in 1346 an do Düütske Gebiete ferkooped wuude un Deenemäärk 1370 ju Foarheerskup fon ju Hansa in ju Aastsee anärkanne moaste. Do deenske Härskere gjuchteden hieren Blik bloot ätter dät Noude: 1397 wuuden Deenemäärk, Norwegen, Ieslound, Sweden un Finlound in ju Kalmarer Union fereend, ju unner deenske Foarheerskup stuud. Die Ferbuund existierde, bit 1523 Sweden sin Uunouhongegaid wieruume hääbe wüül.

Bit in dät 17. Jierhunnert bleeuwen do Uutnunnersättengen mäd Sweden bestimmend, deer do bee Köönichrieke uum ju Buppeheerskup in Skandinavien um dän baltisken Ruum kampeden. Schonen, Blekinge un Hallound (Deele fon dät Sweden fon däälich) wieren dät eegentelke Häärkumstgebiet fon do Dänen un fällen eerste in 1658 an Sweden. Dät gäistelke Lieuwend fon ju Tied waas fon ju Reformation bestimd wuuden, ju in 1536 fon Christian III. ienfierd wuude. Frederick III. ärsätte in 1660/1661 dät bestoundende Woalköönichdum truch ne Äärwmonarchie. Do Reformminister Johann Hartwig Ernst von Bernstorff, Johann Friedrich Struensee un Andreas Peter von Bernstorff modernisierden dät Lound twiske 1751 un 1797 in dän Sin fon ju Apkloorenge, wierbie foar allen Dingen ju Buurebefräienge fon 1788 wichtich waas. Unner ju napoleoniske Tied blift Deenemäärk bit tou dän twäide Seeslacht fon Kopenhagen näitroal, kooperierde deerätter mäd Frankriek un moaste ätter dän Deelgong fon Frankriek al in dän Free fon Kiel 1814 Hälgelound an Grootbritannien un Norwegen an Sweden outreede. Do Färöer-Ailounde, Ieslound (bit 1944), Gräinlound un Deensk-Westindien (bit 1917) ferbleeuwen oawers bie Deenemäärk.

Geografie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Deenemäärk uut dät Al

Deenemäärk wäd biskadt fon...

Ju grootste Äi is die Gudenåen mäd 158 km. Die hoochste Punkt is die Møllehøj-Bierich in de Naite fon Skanderborg mäd 170,86 meter. Ju Kuste fon dät heele Lound is sowät 7314 km loang.

Grootste Stääde in Deenemäärk[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

1rightarrow.pngSjuch uk: Lieste fon Stääde in Deenemäärk.
Ju Haudstääd un grootste Stääd fon Deenemäärk is Kopenhagen. Uur Stääde, do moor as 100.000 hääbe, sunt Aarhus, Odense un Aalborg.

Lieste mäd Distrikte (1. Janoar 2007)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Distrikt Haudstääd Grootste Stääd Ienwoonere Gebiet km² Ienwooner-Tichtegaid
(per km²)
Hovedstaden Hillerød Kopenhagen 1,636,749 2,561 639.1
Midtjylland Viborg Århus 1,227,428 13,142 93.4
Nordjylland Aalborg Aalborg 576,972 7,927 72.8
Sjælland Sorø Roskilde 816,118 7,273 112.2
Syddanmark Vejle Odense 1,189,817 12,191 97.6
Deenemäärk Kopenhagen Kopenhagen 5,447,084 43,094 126.4

Wirtskaft[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In ju Fräie-Määrked-Wirtskaft fon Deenemäärk rakt et fuul Loundwirtskaft, litje Bedrieuwe, n gouden Lieuwendstandard un n stuuren Wikselkuurs, uunouhongich fon dän Hondel mäd uur Lounde. Deenemäärk eksportiert Ieten un Energie. Deenemäärk häd neen Skeelden bie uur Lounde.

Ju Munte fon Deenemäärk is ju Deenske Krone (Deensk: Danske krone), ju koppeld is mäd ju Euro ätter dät ERMII. Ju Munte is juust gliek mäd 7.45 Krone foar een Euro.

In Deenemäärk is dät Stjuurjäild foar Produkte 25% (uk foar Bouke un Ieten). Dän Stjuur foar dän Gehalt is ap minste 39.6% foar Woaksene.

Groote Bedrieuwe in Deenemäärk sunt: A. P. Moller-Maersk Gruppe (Maersk - Internationoal Transport), Lego (Schitterbusse), Bang & Olufsen (hi-fi Apparoaten), Carlsberg (Bier), Vestas (Wiendmäälnen), Lundbeck un Novo Nordisk.

Touhoopewierk[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Deenemäärk is Meeglid in ju NATO (1949), ju Europäiske Union (1973) un do Fereende Natione (1945).

Kultuur[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Die maast bekoande Skrieuwer uut ju deenske literatuur Geskichte is Hans Christian Andersen. Filme in ju deenske Sproake rakt et fuul foar so n litje Sproakgebiet, in 2005 toun Biespil sunt 41 Filme ap Deensk moaked wuuden [1]. Musik in ju oaine Sproake is uk gans beljoowed, toun Biespil do deenske Rappere Nik & Jay is bie dät Joungfoulk gjucht populär.

Wällen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ferbiendengen ätter buuten[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]