Ieme
Uut Wikipedia
| Ieme | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Ne Oarbaidsieme |
||||||||
| Systematik | ||||||||
|
Juu Ieme (Apis mellifera) is ne Oard fon doo Insekte. Dät rakt fuul Unneroarden fon disse Oard. Doo Moanskene nutsje doo Iemen, deermäd joo Huunich, Woaks un uur Ärtjuuchnisse hääbe. Dät naamt me Imkeräi. Wan me fon Iemen baalt, meent me normoal disse Oard, dät rakt ook uur nai früünde Oarden, toun Biespiel Moasiemen, doo me ook Iemen naamt.
Inhooldsferteeknis |
[Beoarbaidje] Apbau fon n Iemenfoulk
Dät rakt ne Muur, dät is n fruchtboar wieuwelk Diert, wät dän Swoorm gruundje mout un aal doo Oaiere lait, dät rakt doo Oarbaidsiemen, doo ook wieuwelk, man uunfruchtboar sunt, un dät rakt doo Droanen, dät sunt monnelke Iemen. Ne Muur äntstoant wan doo Oarbaidsiemen ne Moade mäd n speziellen Foddersaft, dän me in juu Fäksproake "Gelée Royale" naamt, fodderje. Doo Oarbaidsiemen kriege fuuls tou min Gelée Royale, moor Huunich un Blöimte, uut dissen Gruund ferkwienje se, wäide uunfruchtboar un sunt Oarbaidsiemen. Droanen äntstounde innerdoat uut n Oai, wät nit befruchted wuude. In n Swoorm rakt dät foarallen Oarbaidsiemen un een uutwoaksene Muur. Wan junge Muure ap juu Waareld kuume, gruundje se ätter ne kuute Tied hieren oainen Swoorm.
[Beoarbaidje] Intelligens un Konnen
[Beoarbaidje] Juu Dons-Sproake
Deermäd doo uur Iemen fluks wiete, wier ne fulle, goude Fodderwälle is, hääbe doo Iemen n System, uum hiere Meeoarbaidere tou wiesen, wier fuul Fodder is. Juu wiest mäd ne Oard fon Dons-Sproake, wo die Winkel fon Sunne un juu Fodder-Wälle is. Wan juu hier Bääterdeel deerbie gau bewääget, betjut dät, dät juu Fodderwälle nai is, wan juu et nit so gau bewääget, dät juu Fodderwälle nit nai is. (Doo Bielden links: A is die Dons, B is juu Betjuudenge)
[Beoarbaidje] Doo Experimente fon James L. Gould
N Foarskengeprojekt fon dän Biologe James L. Gould wiest, dät joo nit bloot disse Dons-Sproake hääbe, sunnern ook geografiske, mathematiske un logiske Gedanken hääbe: Hie toachte toueerst, doo Iemen orientierje sik oun apfaalende Punkte in juu Loundskup. Hie staalde dät Iemeschüül in n Woold, truch dän me nit kiekje kuud, wier neen apfaalende Punkte (buute n poor oolde Boome) wieren. Hie määrkde, dät doo Iemen liekuut tou juu Fodderwälle fljooge, man joo wieten ook Punkte in dät Lound un juu Loangte fon dän Ploats twiske doo two Punkte. Joo hieden in hieren litjen Kop ne gjuchte Loundkoarte! Gould waas uurrasked un interessierde sik gnauer foar juu Intelligens fon Iemen. Hie noom also sien Iemeschüül un staalde et an n gans grooten Fiskediek. Deerätter noom hie n Boot mäd fuul Bloumen un feronkerde et in juu Midde fon dän Fiskediek. Ätter doo eerste Iemen spikkelierden un in juu Donssproake doo uur Iemen fon juu Fodderwälle ap dän Fiskediek tälden, ignorierden joo dät, wült joo slau genouch wieren, uum dät uunlogisk tou fienden, dät Bloumen in n Fiskediek woakse. Uum seeker tou wieten, dät doo Iemen nit bloot fon dän Woater-Röäk ouschräkked wuuden, geen hie snoagens mäd dät Iemeschüül ätter ne Mäid wai, juu juusälge Foarm as die Fiskediek hiede, man as aal Mäide naan Woater-Röäk hiede. Dät Boot mäd doo Bloumen laide hie in juu Midde fon juu Mäid. As smäidens doo Iemen apwoakeden un toachten, joo wieren noch bie dän Fiskediek, wüül ook neen Ieme tou doo Bloumen fljooge. Gould moakede noch n Experiment. Hie noom ne fierboare Fodderstation un häd juu älken Ättermiddai uum dän sälge Oustand ferschäuwen. Ätter ne kuute Tied kuuden doo Iemen bereekenje, wier juu Fodderstation an dän naiste Ättermiddai weese woll un ferwachteden juu an disse Steede. Gould wüül nu wiete, af doo Iemen ook noch beeter reekenje konnen. Hie häd dän Oustand, uum dän juu Fodderwälle ferschäuwen wuude, älken Dai uum 25 Prozent gratter moaked. Ook dät kuuden doo Iemen ätter ne kuute Tied goud bereekenje un ferwachteden juu wier älken Ättermiddai.
[Beoarbaidje] Faawen sjo
Iemen konnen Faawen sjo. Uut dissen Gruund hääbe moonige Imkere ferscheedenfaawiche Iemenschüüle. Karl von Frisch kuud dät truch dät lokjen fon Iemen mäd jeele Koarten ätterwiese. Man Iemen konnen, as me däälich weet, moor Faawen sjo as doo Moanskene: So kon ne Ieme Ultraviolett sjo, dät is ne Faawe, juu doo Moanskene eenfach nit sjo konne. Foar Iemen sunt Faawen ook fuul wichtiger as foar Moanskene, wült Iemen fon Blöiten lieuwje. So konnen Iemen in ne Blöite, juu foar dät moanskelke Ooge bloot wiet is, mongs ne ultraviolette Teekenge sjo un disse Blöite so fon uur Blöiten beeter unnerscheede.
[Beoarbaidje] Imkeräi
Haudartikkel: Imkeräi
Imkeräi is, wan n Moanske Iemen häd. Fröier, in juu Steentied, roowden doo Ljuude wüülden Huunich, as me ap oolde Kritselteekengen sjo kon. Däälich häd die Moanske sälwen Iemen un kon so Woaks, Huunich un uur Ärtjuuchnisse gewinne. Ook foar dät Seelterlound waas die Honnel mäd Huunich wichtich.
[Beoarbaidje] Määrkmoale
Juu Ieme is 11 bit 18 mm loange. Die Bääterdeel häd ljoachtbruune "wullige" Striepen. Doo Schienen fon doo bääterste Beene hääbe ne Heeuwe. Iemen hääbe n Stiekel.
 Anatomie (Körperbau) fon ne Oarbaidsieme. Klik ap juu Bielde foar ne grattere Ansicht un ne Beschrieuwenge ap düütsk, ängelsk un frantsöösk |
 Droane |
 Juu Muur (Midde) monken doo Oarbaidsiemen |
 Stiekel fon ne Oarbaidsieme |
[Beoarbaidje] Wällen
- Niko Tinbergen: TIERE UND IHR VERHALTEN LIFE Jugendbücher (N oold Bouk sunner ISBN)
- Heiko Bellmann: Welches Insekt ist das? Franckh-Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-09874-5
- Ernst Meckelburg: Das geheime Leben der Tiere LANGEN MÜLLER ISBN 3-7844-2904-1
