Näie Tästamänt

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)
Näie Testamänt
Gutenberg Bible.jpg
Skrieuwer Ferskeedene
Sproake Hebrieusk, Aramäisk, Griechisk
Genre Religion
Skreeuwen ± 1. un 2. Jierhunnert
Uursättenge ap Seelterfräisk
Tittel ap Seeltersk Dät Näie Tästamänt un do Psoolme
Publikasjoon 2000, Ooldenbuurich
Ferlaach Bis-Verlag
Uursätter Marron Fort
ISBN Uurs. 978-3-8142-0692-9

Dät Näie Testamänt is ne Sammelenge fon 27 Skrifte fon dät Uurkristendom in ju griechiske Sproake, do dät twäide Deel fon ju Biebel bildje. Deeroun is dät Lieuwend fon Jesus Kristus beskreeuwen un oankelde wichtige Geböärnisse uut dät eerste Jierhunnert fon’t Kristendom. Foar do Kristene sunt do Skrifte fon dät Oolde un Näie Testamänt hillich.

Do Skrifte fon dät Näie Testamänt läite sik ferdeele in fjauer Deele:

  • do fjauer Evangelien uur dät Lieuwend, ju Leere, Dood un Wierapstoundenge fon Jesus;
  • do Däide (Geskichten) fon do Apostele in ju fröie Säärke;
  • do Paulusbräive, Pastoralbräive un Kathoolske bräive, do touhoope do eenuntwintich Bräive an do kristelke Meenten un Mee-Oarbaidere bildje;
  • ju Apokalypse, ju Epenberenge fon dän Johannes.

Skrifte un Kanonisierenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In dät eerste Jierhunnert weren do oankelde Skrifte fon dät Näie Testamänt uunouhongelk fonnunner in Uumloop. Do 27 Skrifte wuden in ju twäide Hälfte fon dät eerste Jierhunnert un ju eerste Hälfte fon dät twäide Jierhunnert skreeuwen. Do Skrifte wuden fon ferskedene Autoren skreeuwen. In dät Jier 367 ätter Kristus skreeuw Athanasius fon Alexandria sien Osterbräif. Deeroun wuden do 27 Skrifte fon him as kanonisk betekent. Dälich uumfoatet dät Näie Testamänt noch altied dosälge 27 Skrifte, juust so as Athanasius dät in sien Bräif skreeuwen hiede.

Apbau[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Evangelien[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Beluukenge twiske do tjo synoptiske Evangelien.

Dät Näie Testamänt begint mäd do fjauer kanoniske Evangelien ätter Matthäus, Markus, Lukas und Johannes. Do Evangelien sunt leeter ärskienen as do Paulusbräive, man heerden uk aal tou do eerste modärne Biebeluutgoawen. Do tjo Evangielen fon Matthäus, Markus unLukas sunt do synoptiske Evangelien. Uurs as dät Evangelium ätter Johannes, uumfoatje do synoptiske Evangelien foar een groot Deel dosälge Geskichten. Oafte uk noch mäd dänsälgen Apbau un dosälge Woude un Redensoarden. Dän Uutdruk "synoptisk" kuumt uut ju griechiske Sproake un betjuudet "touhoope kiekje".

Do Däide fon do Apostele[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Däide fon do Apostele foulget ju Gronologie fon do Evangelien un beskrieuwt ju Hemelfoart fon Jesus Kristus, do eerste Jiere fon ju kristelke Meenskup In Jerusalem un dät Lieuwend fon do eerste Kristene. In dät twäide Deel stounde do Missionsräisen fon unner uur Apostel Paulus. Skriuwer fon do Däide fon do Apostele is Lukas.

Do Bräive[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Paulusbräive[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In dät Näie Testamänt rakt et Bräive, wierfon Apostel Paulus dän Skrieuwer weesen skuul. Mäd Sicherhaid wuuden soogen fon disse Bräive fon Paulus skreeuwen, foar do uur Bräive rakt er Gruunde, tou kweeden dät do wierskienelk fon Paulus sien Skoulere skreeuwen wuuden.

Tou do 'echte' Paulusbräive heere die Bräif an do Romere, die eerste un twäide Bräif an do Korinther, die Bräif an do Galater, die Bräif an do Philipper, die eerste Bräif an do Thessalonicher un die Bräif an Philemon. Wierskienelk fon do Skoulere skreeuwen sunt die twäide Bräif an do Thessalonicher, die Bräif an do Epheser, die eerste un twäide Bräif an Timotheus un die Bräif an Titus. Fon dän Bräif an do Kolosser rakt et ferskeedene Meenenge, wäl dät skreeuwen häd.

Die Bräif an do Hebräer[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Die Bräif an do Hebräer is unner do Bräive fon dät Näie Testamänt wät besunners. Die Skrieuwer is uunbekoand. Ju oolde Säärke toacht, Paulus skuul dän Skrieuwer weese. Ju modärne Biebelwietenskup häd een uur Meenenge. Die Skrieuwer is anonym, man dät betjuudet nit dät disse Bräif moor of minner wichtich weese skuul. Uumdät die Bräif an do Hebräer as Paulusbräif blouked wuude, is hie in do oolde Houndskrifte fon dän Corpus Paulinum integriert. Wät dän Täkst angungt heert die Bräif an do Hebräer uk tou dän Corpus Paulinum, man ju teologiske Orientierenge lät duudelke Ferskiele mäd Paulus sjo.

Do Kathoolske Bräive[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do sonaamde 'kathoolske Bräive' sunt nit an an aan bepeelde Persoon of Meente skreeuwen, man an ferskeedene Kristen of an ju Kristenhaid in’t algemeen. Dät Woud 'kathoolsk' häd neen Beluukenge tou ju roomsk-kathoolske Säärke, man tou dät griechiske Woud 'katholikos', wät 'algemeen, uumfoatjend' betjuudet. Do kathoolske Bräive nennen Petrus, Johannes, Jakobus un Judas as do Skrieuwere fon disse Bräive. Do maaste Teologogen toanke nit dät disse Informationen uur do Skrieuwere gjucht is.

Ju Epenberenge fon dän Johannes[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In Ju Epenberenge fon dänt Johannes stounde do Visione fon dän Skrieuwer in Bräifform. Dät is uk dät lääste Bouk in dät Näie Testamänt. Et is dät eensige profetiske Bouk fon dät Näite Testamänt un touglieks een Troost- un Hoopskrift foar do in dät Roomske Riek unnerdrukte Kristen.

Fräiske Uursättengen fon dät Näie Testamänt[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Ju Uursättenge ap Seeltersk.

Aal in do ooldfräiske Gjuchtstäksten wuuden bepeelde Biebeltäkste so as Dät Uusfoar (Matthäus 6:9-13) moormoals uursät. 1870 wuude "Dat Nii Testament en di Psalme" in ju noudfräiske Sproake fon Sylt uursät. 1933 waas ju wäästfräiske Uursättenge kloor. In do litjere wäästfräiske Dialekte so as dät Skiermönkoogisk un dät (uutstuurwen) Molkwardersk sunt Deele uursät. In dät noudfräiske Dialekt Mooringer wuuden do Evangelien fon Matthäus un Markus uursät. 1997 besluute Marron Fort dät ganse Näie Testamänt in ju seelterfräiske Sproake uur tou sätten. In dät Jier 2000 waas ju seelter Uursättenge fon dät Näie Testamänt kloor.

Ferbiendenge ätter Buute[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]