Llionesisk
| Llionesisk | ||
| Baald in | Llion, Zamora un Salamanca (Spanien); Bragança (Portugal) | |
| Baalere | uungefäär 55.000 | |
| Sproakfamilie | ||
| Alfabet | Latiensk Alphabet | |
| Stoatus | ||
| Offizielle Stoatus | Anärkoand as Minnerhaidssproake in Kastilien un Llion | |
| Anärkoande Minnerhaidssproake | Europäiske Charta foar Regional- of Minnerhaidsproaken | |
| Sproakorganisation | - | |
| Sproakkodes | ||
| ISO 639-2 | roa | |
| ISO 639-3 | roa | |
 | ||
| Evolutsion fon ju Llioniske Sproake ap dät Iberiske Skierelound. | ||
Ju Llioniske Sproake of Llionisk (llingua llïonesa, llïonés) is ne romaniske Sproake uut ju ibero-romaniske Gruppe, ju deer in do Provinzen Llion, Zamora un Salamanca (Spanien) as uk in Bragança (Portugal) prootet wäd.[1] Touhoope mäd Asturisk un Mirandesisk moaket ju Llioniske ju astur-llioniske Sproakgruppe uut.[2] Hüüte proote uungefäär 55.000 Moanskene disse Sproake, maasttieds oolde Ljuude in dörpske Gebiete.
Skiedenis un geograafiske Ferbreedenge
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]Die Ursprung fon ju Llioniske Sproake gungt tourääch bit tou dät 10. Jierhunnert, as Asturien Deel fon dät kristlike Köönichriek Llion waas. Ju Sproake häd sik nit uut ju kastilioanske Sproake äntwikkeld, man ju kumt direktemang fon do spättlatienske Formen in Noudspaanien, n Deel fon dät Iberiske Skierelound, dät nit fon do Araber besät waas. In dän Loop fon ju Tied häd ju Llioniske Ienfloud fon do Noobersproaken kriegen: Galicisk-Portugesisk in dän Westen un Kastilioansk in dän Oosten. Ju Inlieuwenge fon dät Köönichriek Llion in dät Köönichriek Kastilien in 't Jier 1301 häd do Muugelkhaide foar ju Ferbreedenge fon ju Llioniske in ju Reconquista stäärk litjer moaked.[3] Unner duurenden Druck fon 't Kastilioanske häd ju Llioniske as offizielle Sproake in ju Fereenigenge fon Kastilien un Aragonien hiere Stääde ferlieren, besunners in do näie Gebiete.[4] Dit häd tou n stäärken Ounfaal fon ju Wichtichkaid fon ju Sproake fierd.[5]
Linguistiske Kenteekene
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]Fergliekenge mäd uur romaniske Sproaken
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]Ju Llioniske wiest typiske Unnerskeede tou uur romaniske Sproaken, wät ju Evolutsion fon 't Latienske oubetraft:
| Latiensk | Llionisk | Spoansk | Portugesisk | Italiensk | Seeltersk |
|---|---|---|---|---|---|
| fumus | fumu | humo | fumo | fumo | Rook |
| claudere | claudere | cerrar | fechar | chiudere | sluute |
| filius | fiyu | hijo | filho | figlio | Suun |
| oculus | güeyu | ojo | olho | occhio | Ooge |
| vetulus | viayu | viejo | velho | vecchio | oold |
[1]
Wietenskapelke Studie
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]In 't 19. un 20. Jierhunnert häd ju Llioniske internationale Opmärksuamkaid fon Ändersöökere un Linguiste kriegen, do sik systematisk mäd ju Sproake beschäftigeden. Die eerste wichtige Bidrach kumt fon dän Düütsken Emil Gessner, die 1867 in Berlin sien Wäärk Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen publizierde un deerbie ju Sproake fon dät oolde Köönichriek Llion as „Llionisk" identifizierde.[6] 1896 häd Friedrich Hanssen mäd Estudios sobre la conjugación leonesa Pionierarbaid in ju Verb-Morfologie läästet. Ju wuddelke Weendenge in ju Ändersöökengen kumt 1906 fon dän Spanier Ramón Menéndez Pidal mäd sien Wäärk El dialecto leonés, in dät hie ju Llioniske as n oogenstoundich Sproakgebiet klassifizierde.[7]
Gjuchtsstatus
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]Ju Llioniske is as Minnerhaidsproake offiziel fon ju Region Kastilien un Llion ounerkand.[8] Spanien as Unterteekener fon ju Europäiske Charta foar Regional- of Minnerhaidsproaken ärkent ju Sproake offiziel as Minnerhaidsproake oun.
Referenzen
[Beoarbaidje | beoarbaidje Wältext]- ↑ Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
- ↑ Menéndez Pidal, R. (1906): "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. ISSN 2013-102X.
- ↑ Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1910). «Los infinitivos leoneses del Poema de Alexandre». Bulletin Hispanique, 12.
- ↑ López-Morales, H. (1967): "Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI". Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de la Universidad de Nimega. Holanda.
- ↑ Staff, E. (1907): "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIè siècle", Uppsala.
- ↑ Gessner, Emil (1867). Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen. Berlin.
- ↑ Menéndez Pidal, Ramón (1906). "El dialecto leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14.
- ↑ BOE-A-2007-20635. Ley Orgánica 14/2007, de 30 de noviembre, de reforma del Estatuto de Autonomía de Castilla y León.