Sorbisk

Uut Wikipedia

Dät Sorbiske is ne wääst-slawiske Sproake, ju der boald wäd in ju Lausitz (Łužica), n Gestrich in dät Aaste fon Sachsen (Sakska) un dät Suudaaste fon Brandenburg (Bramborska). Do Sorbe wuuden fröier, juust as do kärntner Slowene un uur slawiske Minnerhaide, wäil as Wenden betitteld. Die Noome wäd däälich as belaidigjend betrachted.

Twosproakich Noomeschild fon Bautzen

Twosproakich Tittelblääd fon ju eerste fulboodige (evangeliske!) Bibeluursättenge in ju hooch-sorbiske Sproake uut 1728

[Beoarbaidje] Gliederenge

Dät Sorbiske, wat sun 50.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Hoochsorbisk un Läichsorbisk Dät Hoochsorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd Bautzen (Budyšin) tou, dät Läichsorbiske uum Cottbus (Chośebuz) tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen.

Fergliekstabelle fon Sproaken:

[Beoarbaidje] Geschichte

Do eerste schrieuwene sorbiske Texte datierje uut dät säkstienste Jierhunnert. Bee sorbiske Sproaken hääbe älk ne oaine Schrieuwwiese. Sorbisk en Slowenisk sunt - touhoope mäd dät Noudfräiske - do eensichste Europäiske Sproaken, do dän Dual (twofach) noch ieuwenske dän Singular un Plural aktiv anweende. Dät Hoochsorbiske is wät moor dät Tschechiske äänelk un dät Läichsorbiske dät Polniske. Do Sorben un do Polen woonje uurigens eerste siet dät Eende fon dän twäiden Waareldkriech tichte bienunner.

[Beoarbaidje] Stoatus

Ju foarhärskjende Sproake in dät Woongestrich fon do Sorben is däälich dät Düütske. Dät Düütske häd dät Sorbiske un uur slawiske Sproaken aal fääre tourääch troangen. Fröier wuuden in groote Deele fon aastelk Düütsklound slawiske Sproaken boald, toun Biespil sogoar uum Lüchow in Niedersachsen tou. Fuul Stäädenoomen tjuuge deer noch fon, as Berlin, Chemnitz un Dresden (Drježdźany).

Wier do Sorben woonje

Do Sorben in Sachsen hoolde, mee truch dän touhoope biendende Faktor fon ju katoolske Religion, gjucht stäärk touhoope. Dät moaket dät die Taal fon Baalere fon ju litje Sproake relativ stabil is.

In ju DDR-Tied goolten do Sorben as Schaufinster foar ju Minnerhaidefrüntelkhaid fon dät kommunistiske Regime. Sorbiske Kultuurmanifestatione kreegen ruum finanzielle Unnerstutsenge. So häd ju litje sorbiske Sälskup Ferföigenge uur n oainen Rundfunkseender, Saitengen un Tiedschrifte in ju oaine Sproake un wäkke sorbisksproakige of twosproakige Schoulen.

As zentrale kulturelle Instanz fungiert ju sonaamde Domowina. Wan uk in ju Stääd Bautzen min Sorbisk boald wäd, is dät Sorbiske apfaalend deer, ap Sträitenschildere, ap Winkele un sogoar in wäkke Winkele ap Priessäädele en Kassenschiene. Ju Düütske Regierenge häd dät Sorbiske amtelk as Minnerhaidssproake anärkoand un truch dät Unnerschrieuwen un Ratifizierjen fon ju Europäiske Charta fon do Regionoal- of Minnerhaidesproaken ju Ferplichtenge uurnuumen, dät Sorbiske tou beschutsjen un tou äntwikkeljen.

Do Sorbiske WITAJ (wäilkuumen)-Bäidenstuune luuke buute sorbisksproakige uk fuul düütsksproakige Schoulkere. Ätter dät Foulgjen fon ne twosproakige of ne sorbisksproakige Foulksschoule konnen Schoulkere tougjuchte ap dät Sorbiske Gymnasium in Bautzen (Budyšin) of ap do sorbiske Middelschoulen in Radibor (Radwor) en Bautzen. Ne sorbisksproakige Hoochschoule rakt dät nit. Me kon je daach in Leipzig (Lipsk) n Universitätsstudium Sorabistik nieme.

[Beoarbaidje] Bruunkoole-Gewinnenge

N uur Äärwe uut ju DDR-Tied is ju Bruunkoolegewinninge, wierfoar al ferscheedene sorbiske Täärpe wieke moasten. Dät Uutnunnerfaalen fon do sorbisksproakige Gemeenskuppe, do der ätter dät twoangmäitige Uumeluuken oafte ferstraid uur de Geegend lieuwje, bildet n Gefoor foar ju Funktion fon dät Sorbiske as Ferkierssproake ap dät Lound. Ätter ju Weende is ju Bruunkoolegewinnenge eenfach fääre geen. Trots massenhafte Proteste is uum 2000 dät Täärp Horno rüümed uum bit ap dät lääste Huus oubreeken tou wäiden uum ju Bruunkoole-Industrie Plats tou moakjen.

[Beoarbaidje] Ferbiendengen ätter buuten

• Wikipedia ap Hoochsorbisk (4845 Artikkele ap 18.1.08)
• Wikipedia ap Läichsorbisk (326 Artikkele ap 3.11.07)
• On-line Kurs Buppe-Sorbisk. Ap bääste ienstaale ap Ansicht-Schriftarten-Osteuropäisch ISO.
• Stiftenge foar dät sorbiske Foulk
• Sorbisk Institut