Samisk

Toalrebäit

Do samiske Sproaken sunt ne Gruppe fon uraliske Sproaken, do der fon dät samiske Foulk in dät Noude fon Europa boald wäide. Dit Gestrich namt me uk Sápmi un dät uumfoatet Deele fon do Lounde Norwegen, Sweeden, Finlound un Ruslound. Ju samiske Sproakfamilie heert tou ju finno-ugriske Takke fon do uraliske Sproaken. Dät betjut, dät disse Sproaken fääre früünd sunt mäd dät Finniske un dät Estniske, man nit mäd do skandinaviske Sproaken as Norwegisk af Sweedisk, do der tou do indogermaniske Sproaken heere.

Dät rakt ferskeedene samiske Sproaken, do me oafter in wäästsamiske un aastsamiske Gruppen apdeelt. Ju grootste un bekoandste deerfon is dät Noudsamiske, wät fon do maaste Samen boald wäd, foarallen in do noudelke Deele fon Norwegen un Sweeden, man uk in Finnlound. Uur wichtige samiske Sproaken sunt toun Biespil dät Lulesamiske, dät Suudsamiske, dät Inarisamiske un dät Skoltsamiske. Wäkke fon disse Sproaken unnerskeede sik so stäärk fonnunner, dät Ljuude, do ferskeedene samiske Sproaken baale, eenuur oafte nit direkt ferstounde konnen. Me boalt deeruum in ju Sproakwietenskup eeder fon ferskeedene Sproaken as bloot fon Dialekte.

Däälich sunt do maaste samiske Sproaken stäärk betruujed of in Gefoar uuttoustierwen. Wäkke sunt in ju Geskichte sogoar al uutstuurwen, as toun Biespil dät Kemisamiske of dät Akkalasamiske. Dät kumt deerhäär, dät do Samen in do fergeene Jierhunnerte oafte fon do Stoaten unnerdrukt wuuden sunt un hiere Sproake in ju Skoule nit baale duursen. Dät rakt daach in do lääste Jiertjaande ne stäärke Bewäägenge, uum do samiske Sproaken tou bewoarjen un wier tou belieuwjen. In fuul Lounde hääbe do samiske Sproaken nu aan offiziellen Status in bestämde Regione. Dälich rakt dät wier Skoulen, Tjootere, Radio- un Fierkieker-Programme as uk literariske Wierke in do samiske Sproaken.

Grammatikoalisk wiese do samiske Sproaken, äänelk as uur uraliske Sproaken, n stäärk agglutinieerjend System ap. Dät hat, dät fuul grammatikaliske Informatione truch oanhongende Sülwen an dän Woudstam wiesd wäide. Ne gans besunnere Oainskup fon do samiske Sproaken is ju Stufenniksenge, ne Oard fon fonologiske Ferannerenge in dän Woudstam, ju der wichtige grammatikaliske un semantiske Betjuudengen häd un ju Uutsproake stäärk bestimt.