Dialekte in Fryslân

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)

Ieuwenske ju niederloundske Sproake un ju wäästfräiske Sproake as Standardfräisk wäide in Fryslân ferskeedene Dialekte boald.

Fräiske Dialekte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Dialekte fon dät Westerlauwersk Frysk.
Do fräiske Dialekte un ju Antaal Sprekere (in Prozent).

Do fjauer groote fräiske Dialekte sunt: Noudhouksk, Kloaifräisk, Wooldfräisk un Suudwäästhouksk. Deer ieuwenske rakt dät noch do litje Dialekte as Skylgersk (Westersk), Aastersk, Hylpersk un Schiermönkoogisk. Düsse Dialekte wäide fon moor as n Haaldeel fon ju Befoulkenge fon Fryslân boald.

Ferdeelenge in Prozent[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fräiske Dialekte Aantaal Sprekere Prozent fon do Fräisksproakige
Wooldfräisk 157.000 44,80%
Kloaifräisk 95.000 27,10%
Suudwäästhouksk 58.000 16,70%
Noudhouksk 39.000 11,00%
Skylgersk (Westersk) 400 0,11%
Hylpersk 300 0,09%
Aastersk (Skylge) 200 0,06%
Schiermönkoogisk 50 0,01%
Alle 349.950 100,00%


Taalwoude in do litje Dialekte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

dialekt 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Standertfräisk ien twa trije fjouwer fiif seis sân acht njoggen tsien
Hylpersk een twaa trê fèuwer
fouwer
fiiuw seks saan acht
akst
nèugen
nougen
tên
Skylgersk (Westersk) ien twae trea fjouwer fiif seks sôn acht njoggen tsjien
Aastersk ien twae trea fjouwer fiif seks sôn acht njuggen tsjien
Schiermönkoogisk iën twa trooi fjèuwer fiif seks saun acht njuegen tsiën
Seeltersk aan twäin, two träi, trjo, tjo fjauer fieuw säks sjoogen oachte njuugen tjoon

Holloundsk-Fräiske Dialekte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Dät Sproakegebiet fon Stäädfräisk

Dät rakt two holloundsk-fräiske Dialekte, ju Stäädfräiske Dialektgruppe un dät Biltske. Ju Dialektgruppe fon dät Stäädfräiske uumfoatet: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk, Kollumersk. Do stäädfräiske Dialekte wäide fon uungefäär 40.000 Moanskene boald. Die grootste Dialekt is dät Ljouwerterske mäd sun 20.000 Baalere. Dät Biltske wäd in ju Meente It Bilt boald.
Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte.

Holloundske Dialekte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäd noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Die Dialekt lait tichter bie dät holloundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske.
Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäid noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald.
Flieloundsk waas n holloundsken Dialekt, die ap dät wäästfräiske Wäädailound Flielound boald wuude. Die Dialekt is uutstuurwen, ju lääsde Baalerske is in dät Jier 1993 stuurwen ap n Oaler fon 107 Jiere.

Läichsaksiske Dialekte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Stellingwerfsk (Stellingwarfs, uk Oertsjongersk noomd) is n läichsachsisken Dialekt, die der boald wäd in dän grootste Deel fon do Meenten Aast- un Weststellingwerf (touhoope do Stellingwerve), Steenwijkerlound un n litjen anlääsendenden Deel fon Drenthe. Uutnoamen sunt do Täärpe Haulerwijk un Waskemeer (bee Aaststellingwerf), wier Wäästfräisk boald wäd, un dät Gestrich uum dät Täärp Noordwolde tou, wier sik unner Ienfloud fon do Feenkoloniën ne oaine Sproake äntwikkeld häd. Do Stellingwerve sunt n Gebiet in Wäästfräislound wier siet oolden Tieden neen Fräisk boald wäd.
Wofuul Stellingwerfsk, Wäästfräisk un Niederloundisk in do bee Meenten boald wäide, is unnersoacht wuuden in n Quick-Scan fon ju Provinz Fryslân in do Jiere 2007 un 2011. Do Resultoate sunt so:

Resultoate Quick-Scan 2007
Huussproake Waäststellingwerf Aaststellingwerf
Stellingwerfsk 29% 12%
Fräisk 18% 41%
Niederloundisk 53% 47%
Resultoate Quick-Scan 2011
Huussproake Waäststellingwerf Aaststellingwerf
Stellingwerfsk 22% 11%
Fräisk 22% 39%
Niederloundisk 56% 50%

Minner as 5 % fon dät Jungfoulk boald Stellingwerfsk.

Pompstersk is n läichsaksisk-grinslounder Dialekt, die der in dät Täärp Kollumerpomp in de Midde fon ju wäästfräiske Meente Kollumerlound boald wäid. Die Dialekt wäid noch fon sun 200 maast allere Moanskene boald. Ju Taal Boalere wäd oawers minner.

Wäästerkertiersk is n läichsaksisken Dialekt, die fon so'n 800 Moanskene in dän aastelken Deel fon ju fräiske Meente Kollumerlound un so'n 22.000 Moanskene in Deele fon ju Provinz Grins boald wäd.

 
Sproaken un Dialekte in ju Provinz Fryslân (do Niederlounde)
Frisian flag.svg

Sproaken: Niederloundsk | Wäästfräisk
Fräiske Dialekte: Noudhouksk | Kloaifräisk | Wooldfräisk | Suudwäästhouksk | Skylgersk (Westersk) | Aastersk | Hylpersk | Schiermönkoogisk
Holloundsk-Fräiske Dialekte: Stäädfräisk: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk, Kollumersk | Biltsk
Holloundske Dialekte: Midsloundsk | Ameloundsk | Flieloundsk
Läichsaksiske Dialekte: Stellingwerfsk | Pompstersk | Wäästerkertiersk