Bäien

Uut Wikipedia
Wikselje tou: Navigation, Säike (08)
Bäien
N blöienden Kiddeboom-Struuk

Bäien sünt Fruchte, do an Boome, Struuke af uur litje Plonten woakse. In düssen Artikel sünt do Bäien apliested, do dät fröier al in dät Seelterlound roate. Der sünt fuul Foulksnoomen fon Plonten un Buske mäd Bäien uurlääwerd wuuden. In düssen Artikel stounde düsse Plonten mäd do oolde Foulksnoomen, do latienske Noomen un do düütske Noomen.

Dät rakt oawers noch moor Plonten mäd Bäien, do uk in Seelterlound woakse un foar do neen Seelterske Noomen uurlääwerd sünt, so as Eibe (Taxus), Feuerdorn, Cotoneaster, Kirschlorbeer, Mistel, Viburnum, un uk fielicht noch moor Joodplonten mäd Bäien.

Foar älk fon do hier apliestede Plonten rakt dät uk noch n uutfüürelken Artikel hier ap ju Seelterfräiske Wikipedia. Deer kon me noch moor uur do Plonten wies wäide.

BEMÄÄRKENGE: Do Plontenoomen sunt maast uurlääwerd wuuden fon Minssen (1846) un Botke (1934), die do wäil fon Pestoor Schulte hiede. Minssen rakt bloot Beskrieuwengen deerbie. Botke rakt fluks uk do Latienske Noomen. Bee stimme nit immer.

Mäd do latienske Noomen kon me flugge Bielden fiende in do Commons un deermäd eepent sik ju Muugelkhaid, dät aal noch wät beeter foarnunner tou kriegen. Nu is dät so, dät do Foulksnoomen nit immer düütelk tou-oardend sunt. Die eene bruukt n bestimden Noome foar n uur Plonte as die uur. Un dät rakt uk wäkke Plonten, do moorere Noomen hääbe.


Wüülde Bäien[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In düssen Absatz stounde do Plonten, do der siet fröier un aleer in dän Foon wuuksen un deer uk däälich noch tou fienden sünt. In Gebiede, do unner Natuurskuts stounde, duuren do nit moor plükked wäide.

Empetrum nigrum 12.jpg
Empetrum-nigrum.JPG

Heedebäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Bäien konnen ieten wäide, man smoakje wät bitter. Do hääbe fuul Vitamin C un sünt fröier uk as Medizin bruukt wuuden.




Oxycoccus palustris fruits.jpg
Vaccinum oxycoccos 120604.jpg

Moasbäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Bäien konnen ieten wäide, man smoakje wät bitter. Do hääbe fuul Vitamin C. Deerfon kon me Marmeloade, Tee un Sap moakje un do smoakje goud tou Wüüldieten.


Solanum nigrum fruit black.jpg
Solanum nigrum.jpg

Fuulbäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Dät is bekoand as Jood. Do Bäien skäl me beeter nit iete, wäil do giftich weese konnen. Do Bleede kon me fielicht sjoode un iete.

BEMÄÄRKENGE: Dät rakt noch ne Plonte moor mäd dän seelterske Noome Fuulbäie. Dät is n Struuk Huundestok (Frangula alnus) mäd dän düütske Noome Faulbaum. Sjuch hier: Fuulbäie (Frangula alnus).

Wüülde Plonten mäd kultivierde Oarde[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Düsse Plonten wuuksen fröier in dän Foan un sünt foar dän Tuun kultivierd wuuden. Deelwiese sünt do uk däälich noch in dän Foan un ju Natuur tou fienden. In Gebiede, do unner Natuurskuts stounde, duuren do nit moor plükked wäide.

Tyttebær.jpg
Vaccinium vitis-idaea.jpg

Krounsbäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

  • (Vaccinium vitis-idaea)
  • (de: Preiselbeere, Preißelbeere, Kronsbeere, Sumpfbeere)

Do Plonten woakse in dän Foan un smoakje besünners goud tou Wüüld-Ieten.

Foar dän Tuun rakt dät kultivierde Oarde.



Bieszczady Flora.jpg
Vaccinium myrtillus 10.JPG

Bikbäie (Heedbäie, Buskbäie)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

  • Vaccinium myrtillus (de: Heidelbeere, Blaubeere, Schwarzbeere, Wildbeere, Waldbeere, Bickbeere, Zeckbeere, Moosbeere)

Do Plonten woakse in dän Foan un smoakje besünners goud. Deerfon kon me Marmeloade, Tee un Sap moakje.

Foar dän Tuun rakt dät kultivierde Oarde.

Brombeere 001.jpg
DewberryFlowers.jpg

Brummelbäie (Brommelbäie, brummelse Bäie)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Plonten woakse fuul an Sträiten un Dome un dät rakt deerfon fuul ferskeedene Oarden.

Foar dän Tuun rakt dät kultivierde Oarde.



Reife Erdbeeren.jpg
Fragaria vesca0.jpg

Äidbäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Dät rakt wüülde Äidbäie un kultivierde Oarde for dän Tuun. Fuul Dierte so as Dröiselken un uur Fuugele, Foakse un Ruste freete jädden düsse Bäien.

Raspberries (Rubus Idaeus).jpg
Raspberry-flower-2.jpg

Hiembäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Dät rakt wüülde Hiembäie un kultivierde Oarde foar dän Tuun. Do wüülde Plonten woakse bie Wooldkaanten un in fräie Flächen in Woolde.





Kultivierde Plonten[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

In düssen Absatz stounde do Bäieplonten, do däälich in dän Tuun woakse. Do Plonten sünt uut wüülde Oarde kultivierd wuuden. Af do däälich in Seelterlound noch wüüld woakse, is nit bekoant.

Ribes rubrum a1.jpg
Ribes rubrum (knospend).jpg

roode Säntjansbäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fon düsse Oard rakt dät uk Plonten mäd wiete Bäien. Säntjansbäie konnen uk ferwüüldere, do woakse dan wüüld in ju fröie Natuur.



Schwarzejohannisbeere.jpg
Ribes nigrum flos.JPG

swotte Säntjansbäie, (Slanterbäie, Boukelbäie)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fon do Bäien wäd n fluggen Sap moaked. Do Plonten rakt dät uk in wüülde Foarm.




Stachelbeeren-WJP-1.jpg
Ribes uva-crispa3 ies.jpg

Kjuusbäie (Stikbäie)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fon düsse Plonte rakt dät uk wäkke mäd roode Bäien. Do Plonten rakt dät uk in wüülde Foarm.






Boome un Struuke[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Düsse Bäien woakse an Boome un Struuke.

Vogelbeeren.jpg
Eberesche Knospen und Blüten.JPG

Kraansbäie, (Kraansfuugelbäie, Fuugelbäie)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

  • Sorbus
  • (de: Eberesche, Drosselbeere, Quitsche af Krametsbeerbaum )

Kraansbäie woakse an dän Moaiboom. Dät konnen Boome af Struuke weese. Do Bäien wäide fon 63 Fuugeloarde un 20 uure Dierteoarde freeten. Uk do Blöiten sünt foar Insäkte un uur Dierte wichtich. Fon dän Moaiboom rakt dät uk kultivierde Soarten.

Sambucus ebulus fruit Georgia.jpg
Sambucus nigra 2004 c.jpg

Kiddebäie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Kiddebäie woakse an dän Kiddeboom, dät sünt maast Struuke oawers uk Boome. Do Bäien kon me iete, sünt oawers bitje giftich, deeruum mouten se seeden wäide. Fuugele un uurse Dierte freete jädden do Bäien. Fon do Blöiten wäd uk Sap moaked, fon do Bäien kon me Marmeloade moakje. Do änthoolde Vitamin C un konnen uk as Medizin bruukt wäide.

Rhamnus frangula 13 ies.jpg
Rhamnus frangula 07 ies.jpg

Fuulbäie (Huundestok)[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Fuulbäie woakse an dän Struuk Huundestok. Düsse Plonte is giftich, do Bäien konnen oawers fon Fuugele freeten wäide. Die Struuk wäd so n 3 Meter hooch un woakst in wäite Foane.

BEMÄÄRKENGE: Dät rakt noch ne Plonte moor mäd dän seelterske Noome Fuulbäie. Dät is n Joodplonte (Solanum nigrum) mäd dän düütske Noome Schwarzer Nachtschatten. Sjuch hier: Fuulbäie.

Jałowiec pospolity owoce 01.07.10 p.jpg
Wacholder-Waldgaertner.jpg

Wacholder[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Wacholder woakst in Foane un Heedeloundskuppe. Do Bäien kon me nit iete, dät is eegentelk dät Säid. Fuugele freete do Bäien. Fon do Bäien kon me Sluk un Wien moakje, do wäide uk as Krüüderäi bruukt. Die Wacholder waas "Boom fon dät Jier 2002".

Ilex aquifolium 29 ies.jpg
Ilex aquifolium 003.JPG

Dulle-Huunde[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Plonte rakt dät as Struuke un Boome. Dät rakt gräine un gräin-wiete Oarde. Eenige Oarde stiekelje gans läip, deeruum uk dän Noome Dulle-Huunde. Do Bäien sünt foar Moanskene giftich. Fuugele freete se jädden in n Winter.

Felsenbirne frucht.JPG
Amelanchier lamarckii bloeiwijze.jpg

Krinteboom[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]

Do Struuke woakse an Sträiten, Domme un in dän Tuun un wäide so 'n 5 m hoch. In dät Foarjier sünt do Struuke ful fon Blöiten un in n Suumer sünt der fuul ietboare lakkere Bäien an do Struuke. Dan mout me gau weese mäd dät Plükjen, dan binnen n poor Deege hääbe do Dröiselken, Duuwen un uur Fuugele aal Bäien apfreeten. Dät sunt eegentelk neen Krinten, man in Nouddüütsklound heete do Struuke al siet fröier un aleer Krinteboom.

Sjuch uk[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]